غلامعلى آزاد بلگرامى را در سنهء 1200 هجرى ضبط كرده است ؛ و آخرين تاريخى كه در مسطورات اين تذكره به نظر حقير رسيد همين سنهء 1200 است ، امّا اينكه تاريخ وفات را صحيح ضبط كرده باشد يا خير فالعهدة عليه ؟ » ( انتهى ) .
خلاصة الشعراء تأليف عبد اللطيف عباسى گجراتى در 1021 ق
تذكرهايست مختصر و نامعتبر كه ملا عبد اللطيف گجراتى بر كتاب بتخانه تأليف ملا محمد صوفى مازندرانى متوفى 1035 نوشته و كتب زيادى را بعنوان مآخذ خود در ديباچه نام برده كه به اعتقاد بنده به هيچيك از آنها رجوعى نداشته و فقط از تذكرهء دولتشاه استفاده كرده است .
ملا محمد صوفى مازندرانى مدت چهل سال در دواوين و سفاين گرديده و از مجموع چهارصد هزار بيت ، نزديك بچهل هزار بيت برگزيده و آن را موسوم به بتخانه گردانيده است .
بتخانه بسال 1010 هجرى در احمدآباد گجرات به خواهش ميرزا حسن خاكى مؤلف منتخب التواريخ با دستيارى ملا عبد اللطيف گجراتى تنظيم و تدوين گرديده « 1 » ،
هامش
( 1 ) - در فهرست آكسفورد آمده كه ميرزا حسن خاكى در تأليف بتخانه شريك صوفى بوده و عبد اللطيف كتاب صوفى را دزديده است ، ترجمهء عبارت فهرست مزبور اينست :
« بتخانه منتخبات بسيار گرانبها و مفيديست كه از دواوين شعراى خيلى معروف و نادر قديم جمع شده و شامل منتخبات زياد از 36 شاعر و منتخبات مختصر از 90 شاعر بوده ، و روىهمرفته داراى 48000 بيت است كه از 400000 بيت انتخاب گرديده ، اين كتاب اصلا تأليف مولانا محمد صوفى و ميرزا حسن بيگ خاكى است ! كه در سنهء 1010 هجرى و سال بقيهء حاشيه در صفحهء بعد