پرورش يافته است بدستيارى مشاطهء قبول عالى حضرتى كه مقصد اصلى اين تأليفست ( - شاهعباس اول ) زيب و زينت قبول يابد عجب نباشد . . . غرض از تمهيد اين مقدمات و مقصود از تنشيد اين كلمات آنست كه چون خلاصهء اشعار شعراى برگزيده از مشايخ و حكماى متقدمين و فضلا و عرفاى متأخرين را درين خلاصه بهم آورديم و زبدهء افكار مبدعات طريف و تالد را جمع گردانيديم و از هر نوع چندين ابيات رنگين و نكات شيرين ترتيب داديم ، اكنون محلّست كه ذكر صفات شاعرانى و بيان حالات سخنورانى كنيم كه درين روزگار در ميدان فصاحت جولان ايشان متداولست ، لا جرم اين خاتمه را بذكر اسامى ايشان مزين ساختيم و زبدهء اشعار ايشان را در ذيل اركان اربعه جمع گردانيديم تا رتبهء هريك از ايشان ظاهر گردد » .
تقى الدّين ذكرى كاشى تأليف اين تذكره را در حدود سال 975 شروع كرده ، و ديباچهء ركن اول را بدعاى دوام و بقاى دولت ابو البقا شاهطهماسب صفوى آغاز نموده ، و در پايان آن تأليف خود را به شاهعباس ماضى تقديم داشته است .
وى اجزاء مختلف اين تذكرهء عظيم را از اركان اربعه تا اصول دوازدهگانهء خاتمه و فصول و لواحق آن در طول مدت چهل سال به ترتيبى كه مواد مربوط بهر قسمت را بدست مىآورده مىنوشته و غالبا بتاريخ تحرير تراجم تصريح كرده است .
نخستين تاريخى كه بقلم ذكرى جارى شده ، سنهء 977 است در ترجمهء امير روزبهان صبرى كه مىنويسد : « اكنون كه سال هجرى بنهصد و هفتاد و هفت رسيده » و آخرين تاريخى كه بنده ديدهام هزار و يازده است در ترجمهء زلالى خوانسارى كه گويد :
« و چند قصيده از اشعار او در سنهء احدى عشر و الف هجريّه داخل اين نسخهء خيرمآل گرديد » .
تراجم شعراى ذيل را نيز در تاريخهاى مختلفى كه ذكر مىكنيم نوشته و بدانها تصريح كرده است : سيد محمد جامهباف مشهدى 985 ، امير جلال الدّين حسن شهرستانى 987 و تكملهء آن در 996 ، نسبتى مشهدى و ميرزا صادق اردوبادى و صبورى تبريزى و ميريعقوبى قمى كاشى و عاشقى سيستانى 988 ، حزنى اصفهانى و ثباتى اردوبادى 989 ،
تاريخ تذكره هاى فارسى ( فارسي ) — صفحة 540
مساهمون: أحمد گلچين معانى
ص٥٤٠