تذكرهء بىنظير تأليف سيّد عبد الوهّاب افتخار بخارى دولتآبادى در 1172 ه ق
تذكرهء مختصريست مشتمل بر تراجم يكصد و سى و پنج شاعر « 1 » فارسىگوى هندى و ايرانى از آغاز قرن دوازدهم هجرى تا زمان تأليف كه به ترتيب الفبا از آزاد بلگرامى تا يوسف بلگرامى با نثرى بسبك هندى نگارش يافته است .
نام كتاب ، كه مادّهء تاريخ تأليف آن نيز هست ، انتخاب مير غلامعلى آزاد بلگرامى استاد مؤلف است ، به استناد اين قطعه كه در پايان ديباچه آمده است :
سيد صاحب معانى افتخار * كلك گوهر ، ريز او ابر مطير
كرده از آثار عالىفطرتان * طرح تأليف لطيف و دلپذير
بنده آزاد مقيّد با سخن * نام و تاريخش رقم زد بىنظير
در سبب تأليف گويد : « اما بعد صيّاد غزالان اين وادى سيد عبد الوهاب افتخار بخارى دولتآبادى كه يكى از مقتبسان آفتاب روشن كلامى مير غلامعلى آزاد حسينى واسطى بلگرامى است ، و زادهاى طبع اين گلچين گلبن سخن نظريافتهء آن نخلبند سخنوريست ، خواست كه نتايج افكار معنى دستگاهان اعصار ، و جلايل آثار اين گروه عالىمقدار در قالب عبارت ريخته ، تذكرهيى سامان دهد ، و يادگارى بر صفحهء روزگار نقش بندد ، تا ازين معنى انتسابان جمّى كه تشريف حيات دربردارند ، اكرم الاكرمين جلّ شأنه ايشان را به عمر طبيعى رساناد ، در جلد وى « 2 » اين خدمت لايق ، خواه دريافت صحبت و روشناسى واسطهء حقى شده باشد خواه نشده باشد ، يادآور اين گمنام باشند .
و آنان كه داعى حق را لبيك اجابت گفته بروضهء رضوان شتافتهاند ، ارحم الراحمين عظّم برهانه ايشان را بيامرزاد . . . چون نهال اين اراده در گلزمين دل ريشهبند گرديد و
هامش
( 1 ) - استورى ( 1 : 854 ) تعداد شعراى اين تذكره را ( 136 ) و نقوى ( ص 395 س 22 )
149 نفر نوشته ، ولى در نسخهء چاپ اللهآباد ( 135 ) شاعر بيشتر نيست .
( 2 ) - جلدوى ، بضم اول : تركى است بمعنى انعام و صله .