ملحقات مجلد نخست ( ص 20 - 45 ) .
بخش سوم : دورهء قاجاريّه - فصل اول ، علما و فقها و عرفا ( ص 46 - 103 ) ؛ فصل دوم ، شاعران دورهء قاجاريه ( ص 104 - 211 ) ؛ فصل سوم ، رجال و مشاهير و وزيران دورهء قاجاريه و معاصر ( ص 212 - 226 ) .
بخش چهارم : بزرگان و سخنسرايان معاصر - فصل اول - الف ، علما و فقها ( ص 227 - 245 ) ب ، دانشمندان و مؤلفان و نويسندگان ( ص 246 - 267 ) ، روزنامهنويسان و پزشكان و خوشنويسان ( ص 267 - 271 ) . فصل دوم - سخنسرايان معاصر ( ص 272 - 366 ) قسمت دوم - نوپردازان و گروهى ديگر از شاعران درگذشته و معاصر همدان ( ص 367 - 412 ) ، مختصرى از تاريخ انجمن ادبى همدان ( ص 412 - 417 ) ، فهرست مآخذ ( ص 418 - 423 ) ، فهرست اعلام ( ص 424 - 438 ) .
در اين مجلد اشتباهات بيش از مجلد اول است ، و چون ذكر همهء آنها خارج از حوصلهء اين كتابست ، فقط به دو مورد اشاره مىكنيم :
ابو تراب بيگ فرقتى انجدانى جوشقانى كه ترجمهاش در تذكرهء ميخانه مصحح اينجانب ( ص 413 - 428 ) مسطورست در تذكرهء شمع انجمن بسهو القلم كاتب « فرصتى همدانى » درج شده است ، و ايشان بدون تحقيق ترجمهء او را داخل شعراى همدان ( ص 34 - 35 ) كردهاند .
در تذكرهء صبح گلشن ( ص 447 - 448 ) ذيل ملكى تويسركانى دو شرح حال ناقص داخل هم شده است . يكى از ملكى سركانى ، و ديگر از ميرملكى قزوينى كه ترجمهاش در تذكرهء ميخانه ( ص 680 - 691 ) بتفصيل مذكورست ، و آقاى دكتر درخشان خلاصهء آن را در كتاب خود ( ص 39 - 40 ) نقل كرده و نوشتهاند كه ملكى سركانى در زمان اكبر پادشاه به هند رفته و نزد او منزلتى عظيم يافته است ، در صورتى كه ملكى مزبور به هندوستان نرفته و هميشه در موطن خويش و بيشتر در همدان ساكن بوده ، در اواخر عمر به عتبات عاليات رفته و بسال 1004 هجرى ، بضبط تقى الدّين كاشى ، در نجف اشرف درگذشته است .
اشتباهات ديگر اين كتاب نيز از همين قبيل است كه ناشى از غلطكاريهاى
تاريخ تذكره هاى فارسى ( فارسي ) — صفحة 91
مساهمون: أحمد گلچين معانى
ص٩١