فاين انتفاعى بالاصالة و الحجى * و ما ربحت كفى من العلم و الحكم
و من ذا الذى فى الناس يبصر حالتى * فلا يلعن القرطاس و الحبر و القلم
و در برترى فصل زمستان بر ديگر فصول قصيدهاى گفته است بدين مطلع :
فترت صبوتى و اقصر شجوى * و اتانى السرور من كلّ نحو
و از جمله : عسكر مصر كه عسكر ( لشكر ) صالح ابن علىّ بن عبد اللّه بن عبّاس در آنجا فرود آمد و سپس شهر گرديد و به عسكر صالح شهره شد و از آنجاست حسن بن رشيق عسكرى در شمار حفّاظ حديث و متوفّى 370 و محمّد بن علىّ عسكرى در شمار فقيهان شافعى . و از جمله : عسكر سامرّا كه معتصم خليفهء عبّاسى آن را لشكرگاه كرد و سپس شهر گرديد و امام حسن عسكرى عليه السّلام در آن شهر زيست و به عسكرى ملقّب گرديد و عسكريين عليهم السّلام امام على [ النقى ] و امام حسن [ عسكرى ] اند كه در همان شهر عسكر مدفون و به عسكريين مشهورند . و نيز از آن شهر است ابو محمّد ثبيت بن محمّد عسكرى در شمار محدّثان و متكلّمان اماميّه و صاحب كتاب توليدات بنى أميّة فى الحديث و كتاب دلايل الامامة و كتاب الاسفار . « 1 »
عشارى :
منسوب است به عشار بر وزن كنار از قراى رحبه و از اين قريه است ابو عبد اللّه نجم الدّين حسين بن علىّ بن حسن بن فارس عشارى بغدادى در شمار اديبان و شاعران و صاحب حاشيه بر شرح حضرميّهء ابن حجر و ديوان شعر و در سال 1150 از مادر زاد امّا سال وفاتش را ندانستم . « 2 »
عشامى :
اين لفظ را با شين قرشت نوشتهاند و چنين به نظر رسد كه با ثاى ثخذ باشد منسوب است به نياى محمّد بن مسعود عثامى اصفهانى معروف به فخر نحوى در شمار اديبان و شاعران و رياضىدانان و متوفّى پانصد و شصت و چند .
عصّار :
با فتح و تشديد بر وزن شدّاد به معنى فشرنده است خواه فشرنده جامه باشد و خواه دانه و بخصوص در كسانى كه دانهها را افشرند تا روغن آنها را كشند به كار برند و آن لقب خواجه محمّد عصّار تبريزى است در شمار شعراى ستايشگر شيخ اويس جلاير و ديگر اميران امّا عاقبت از مديحتسرايى دلسرد شد و به انزوا گراييد و مثنوى مهر و مشترى را نظم كرد و در سال 784 درگذشت و از نظم اوست :
مجو عصّار مهر از طبع مردم * كه گل هرگز ز شورستان نخيزد
هامش
( 1 ) - و نيز علىّ بن سعيد عسكرى مكنّى به ابو الحسن در شمار محدّثان جهانگرد منسوب به عسكر سامرّا وى در سال 298 به اصفهان رفت آنگاه عازم نيشابور شد و در سال 300 در همين شهر درگذشت . از اوست : كتاب الشيوخ و كتاب المسند ( الأعلام / زركلى : 4 / 291 ) .
و نيز محمّد بن عبد اللّه عسكرى مكنّى به ابو بكر در شمار فقيهان حنفى و معتزلى بود . وى قاضى عسكر خليفهء المهدى نيز بود ( معجم البلدان : 3 / 124 ) .
( 2 ) - ابو عبد اللّه نجم الدّين حسين بن علىّ بن حسن ابن محمّد عشارى در فقه شافعى تسلّط بسيار داشت به طورى كه او را شافعى صغير لقب دادند . در سال 1194 براى تدريس از بغداد به بصره رفت و در سال 1195 در آن شهر درگذشت . وى خطّى خوش داشت و كتابهاى چندى استنساخ كرد و كتاب ديگر او تعليقات بر جمع الجوامع محلّى است ( الأعلام / زركلى : 2 / 248 ) .