و لقب حسن بن حسن بن علىّ بن ابى طالب عليهم السّلام است كه در كربلا جراحتى برداشت و در اين هنگام كه براى بريدن سرهاى شهيدان و جدا كردن آنها از بدنهايشان به كشتنگاه رسيدند حسن بن حسن مثنّى را ديدند نمرده و رمقى در بدن دارد و چون مادر حسن مثنّى دختر منظور بن ريّان فزارى بود و اسماء ابن خارجهء فزارى كه با مادر حسن مثنّى از يك قبيله و خود رئيس فزاره در سپاهيان عمر بن سعد بود ، از كشتن او ممانعت كرد و او را با خود به كوفه برد و معالجه كرد .
و حسن مثنّى ازآنپس به مدينه رفت و در خصوص صدقات امير المؤمنين عليه السّلام با عمر بن على به كشمكش پرداخت . حجّاج بن يوسف ثقفى جانب عمر بن على را گرفت و حسن مثنّى به شام رفت و شكايت حجّاج را به عبد الملك كرد و عبد الملك به حجّاج نوشت تو را نمىرسد كه با حسن مثنّى كسى را شريك كنى و از شرطى كه در صدقات شده تجاوز نمايى و شرط اين بود كه توليت صدقات با فرزندى از امير المؤمنين عليه السّلام باشد كه از بطن فاطمه عليها السّلام است و عمر بن على از بطن فاطمه عليها السّلام نبود . « 1 »
مجاشعى :
منسوب است به مجاشع بر وزن مقاتل نام مجاشع بن مالك بن حنظلة بن مالك ابن زيد مناة است . تميم پدر تيرهاى از قبيلهء تميم و از اين تيره است ابو الحسن علىّ بن فضّال بن علىّ ابن غالب مجاشعى قيروانى از اعلام لغويان و اديبان و مفسّران كه براى كسب دانش از شهرش بيرون شد و شرق و غرب را درنورديد تا به غزنه رسيد و در آنجا بار افكند و تصانيفى به نام اكابر غزنه پرداخت ، سپس به عراق رفت و در سلك افاضل عراق كه در خدمت نظام الملك بودند منظوم گرديد امّا عمرش دير نپاييد و در سال 479 درگذشت .
و از مصنّفات اوست : كتاب تفسير كبير ( در بيست مجلّد ) به نام البرهان العميدى و كتاب اكسير الذهب فى صناعة الأدب ( در پنج مجلّد ) و كتاب الفصول فى معرفة الاصول و كتاب الاشارة فى تحسين العبارة و كتاب العروض و كتاب الدول در تاريخ و كتاب شجرة الذهب فى ائمّة الأدب و كتاب شرح بسم اللّه الرحمن الرحيم و از نظم اوست :
و اخوانا حسبتهم دروعا * فكانوها و لكن للاعادى
و خلتهم سهاما صائبات * فكانوها و لكن فى فؤادى
و قالوا قد صفت منّا قلوب * لقد صدقوا و لكن من ودادى
و از اوست در غزل :
يا يوسفى الجمال عبدك لم * يبق له حيلة من الحيل
ان قد فيه القميص من دبر * قد قد فى الفؤاد من قبل
و هم از اوست :
ما هذه الالف التى قد ردتموا * فدعوتم الخوان بالاخوان
هامش
( 1 ) - و نيز ابو عبد اللّه المثنّى بن صباح و ابو غفّار المثنّى ابن سعد طايى بصرى و ابو محمّد مثنّى قطّان و ابو منازل مثنّى بن مأوى عبدى هر چهار تن در شمار محدّثانند ( لغتنامه / دهخدا : 41 / 413 ) .
و نيز مثنّى بن عمران العائذى مردى دلاور بود و هنگامى كه ضحّاك بن قيس در عراق خروج كرد با وى بود ضحّاك او را فرمانروايى كوفه داد و ابن هبيره آهنگ وى كرد و در جنگى سرانجام مثنّى در 129 كشته شد ( الأعلام / زركلى : 5 / 276 ) .