تتمة الإبانة و اين كتاب متمم كتاب الإبانة است تصنيف استاد او ابو القاسم فورانى امّا مرگ ، او را مهلت نداد و نتوانست آن را به پايان برساند و جمعى آن را به انجام رساندند كه از اين جمع است ابو الفتوح ابو اسعد عجلى .
ابو سعيد از نيشابور به بغداد رفت و در آنجا زيست و توليت مدرسهء نظاميّهء بغداد را به او تفويض كردند و شايد از همين نظر او را متولّى لقب دادند .
گويند : « وقتى ابو سعيد بر جاى ابو اسحاق شيرازى نشست شاگردان او كار او را خلاف رسم ادب دانستند و خواستند كه ابو سعيد پستتر از جاى ابو اسحاق نشيند ابو سعيد به فراست آن را دريافت و به ايشان رو كرد و گفت : من در عمرم جز در دو مورد شادمان نگشتم نخست آن زمان كه به سرخس رفتم حالى كه در برم جامهء كهنه بود و به جامهء دانشمندان شباهت نداشت و در حلقهء درس ابو الحارث سرخسى در صف آخرين نشستم .
مسألهاى را طرح كردند من در آن مسأله سخن كردم ابو الحارث مرا از صف آخرين به صف اوّلين كشانيد . بار ديگر به سخن آمدم ابو الحارث مرا پهلوى خود نشاند و به احترام من بپاخاست در اين وقت زياده از حدّ شاد شدم . دوّم بار در همين هنگام است كه بر جاى ابو اسحاق نشستم و سزاوار آنم كه بر جاى او بنشينم و بزرگترين و كاملترين بهره و حظّ من است » . و در سال 478 درگذشت .
متّوى :
وزان فرّخى منسوب است به متّويه و در ذيل بيايد .
متّويه :
بر وزن مهرويه نام جدّ ابو الحسن علىّ ابن محمّد بن علىّ بن سعد اشعرى قمّى قزدانى است معروف به ابن متّويه در شمار اعلام محدّثان و از مشايخ ابو جعفر محمّد بن حسن بن وليد قمّى و در قزدانى گذشت . و نيز ابن متّويه لقب احمد بن حسين بن محمّد است و او همان كسى است كه صحيفهء ادريس را از لغت سريانى به زبان عربى برگردانيد . و نيز ابن متّويه لقب ابو القاسم عبد الرحمن بن محمّد بن حامد متّويه بلخى است در شمار محدّثان و متوفّى 355 . و نيز ابن متّويه لقب ابو الحسن علىّ بن احمد واحدى است و در واحدى بيايد . متّويه ، بىشك معرّب است ، امّا ريشهء آن چيست ندانستم .
متّى :
وزان حتّى نام ابو بشر متّى بن يونس نصرانى است از مردم ديرقنى امّا در بغداد زيست و در شمار اعلام منطقيين و شاگرد قويرى و ابن كرنيب و با ابو سعيد سيرافى نحوى در محضر فضل ابن فرات مناظره كرد و ابن نديم نوشت كه رياست علماى منطق در آن عصر به او ختم شد .
و از اوست : كتاب المقاييس الشرطية و كتاب نقل كتاب البرهان الفص و كتاب نقل كتاب شعراء الفص و كتاب نقل الكون و الفساد به تفسير الاسكندر و كتاب نقل كتاب الاسكندر لكتاب السماء و اين كتاب را ابو زكريّا يحيى ابن عدى اصلاح كرد و غير اينها از تصنيفات و بر كتابهاى او اهلفنّ اعتماد كنند . وى در زمان خلافت الراضى عبّاسى زيست و تا سال 620 و يا 630 در قيد حيات بود .
متّيل :
با تشديد وزان زنبيل بر ضبط علّامهء حلّى در ايضاح الاشتباه و وزان مسيّب بر ضبط ابن داود نام پدر حسن بن متّيل دقّاق قمّى است در شمار محدّثان اماميّه و صاحب كتاب النوادر .