ضحّاك :
بر وزن شدّاد به معنى بسيار خندان نام جمعى از صحابه و محدّثان است و لقب ابو بكر احمد ابن عمرو ظاهرى شيبانى در شمار محدّثان و متوفّى 287 .
گويند : « در فتنهء صاحب زنج كتابهايش از ميان رفت و از خاطر خود پنجاه هزار حديث نوشت » . و امّا ضحّاك نام يكى از شاهان عجم معرّب است و بعضى پنداشتهاند ريشهء آن در فارسى دهآك است به معنى ده عيب بدين روش كه زشتمنظر بود و كوتاهقد و بسيار مغرور و بىشرم و پرخور و بدزبان و ستمكار و شتابكار و دروغگو و بددل امّا آن پندار براساسى استوار نيست مانند بسيارى از پندارها كه در پيدا كردن ريشه و يا معنى نامها تهى از مغز است . « 1 »
ضرار :
بر وزن كنار از اعلام است و نام جمعى از صحابه و محدّثان از جمله : ضرار بن ضمرة ضبابى كه در ضبابى گذشت . و نيز نام ضرار بن خطّاب بن مرداس فهرى قرشى صحابى است در شمار دليران و شاعران و رئيس قبيلهء فهر . « 2 »
ضراسى :
منسوب است به ضراس بر وزن كنار از قراى يمن و ابو طاهر ابراهيم بن نصر بن منصور فارقى ضراسى در شمار محدّثان بدان منسوب است .
ضرغامه :
با كسر اوّل بر وزن دلداده به معنى شير ، نيز دلير ، نيز نيرومند از اعلام است و نام ضرغامة بن مالك تغلبى كه با مسلم بن عقيل بيعت كرد و ازآنپس كه مسلم كشته گرديد به امام حسين عليه السّلام پيوست و با او در كربلا كشته گرديد .
ضريس :
بر وزن زبير مصغّر ضرس به معنى دندانك از اعلام است و نام ضريس بن قطيعه صحابى و نام ضريس كنانى در شمار محدّثان خاصّه . « 3 »
ضمار :
بر وزن كنار نام ضمار بن ثعلبهء ازدى صحابى است كه در جاهليّت با پيغمبر صلى اللّه عليه و آله دوستى
هامش
( 1 ) - و نيز ضحّاك بن اميّة بن ثعلبه در زمرهء صحابه است ( لغتنامه / دهخدا : 31 / 15 ) .
و نيز ضحّاك بن سفيان بن عوف بن كعب الكلابى مكنّى به ابو سعيد در شمار صحابيان شجاع بود . وى نخست از جانب پيامبر اكرم صلى اللّه عليه و آله مأمور اخذ زكات و عامل بر صدقات بنى كلاب شد و ازآنپس به سيّافى برگزيده شد و بالاى سر پيغمبر صلى اللّه عليه و آله مىايستاد با شمشيرى حمايل كرده . گويند : « وى را با صد سوار برابر مىنهادند » . به سال 11 هجرى در جنگ با اهل رده از بنى سليم به شهادت رسيد ( لغتنامه / دهخدا : 31 / 16 ) .
و نيز ضحّاك بن سليمان بن سالم بن دهاية ابو الازهر المرئى اوسى وى در بغداد اقامت گزيد و با لغت و نحو آشنايى داشت و شعر نيكو مىسرود . متوفّى 547 و از اوست :ما انعم اللّه على عبده * بنعمة اوفى من العافيه
و كلّ من عوفى فى جسمه * فانّه فى عيشة راضيه
و المال حلو حسن جيد * على الفتى لكنّه عاريه
واسعه العالم بالمال من * اعطاء الآخرة الباقية
ما احسن الدنيا و لكنّها * مع حسنها غدّارة فانيه( معجم الأدباء : 12 / 14 ) .
و نيز ضحّاك بن بهلول فقيهى و ضحّاك بن حمزه و ضحّاك ابو محمّد هر سه نفر در شمار محدّثان بودند ( لغتنامه / دهخدا : 31 / 16 ) .
( 2 ) - و نيز ضرار بن مالك بن اوس بن خزيمه اسدى از قهرمانان و دلاوران عرب در جاهليّت و اسلام صحابى و هم شاعرى شريف بود ( الأعلام / زركلى : 3 / 215 ) .
و نيز ضرار بن عبد المطّلب عمّ پيامبر اسلام صلى اللّه عليه و آله كه با عبد اللّه و ابو طالب از يك مادر ( فاطمه دختر عمر و مخزوميّه ) بود ( لغتنامه / دهخدا : 31 / 34 ) .
و نيز ضرار بن قمقاع بن معبد بن زراره صحابى است و از سواران عرب بود ( لغتنامه / دهخدا : 31 / 34 ) .
( 3 ) - و نيز ضريس بن عبد الملك بن اعين برادرزادهء زرارة بن اعين از اصحاب امام جعفر صادق عليه السّلام بود و نيز ضريس نام پدر يحيى از محدّثان است ( لغتنامه / دهخدا : 31 / 48 ) .