كتاب اعراب القراءات و كتاب الاكتفاء و كتاب العيون در قرائت . و بعضى نام اين كتاب را العنوان نوشتهاند و غير اينها و متوفّى 455 . و از جمله :
ابو عمرو عثمان بن علىّ بن عمر خزرجى صقّلى در شمار اديبان و نحويان و صاحب كتابى در قوافى و كتابى در مخارج حروف و شرح ايضاح ابو على فارسى و مختصر عمدهء ابن رشيق و از نظم اوست :
هين عليها ان ترى الصبا * يتجرع الاوصاب و الكربا
من لم يصد بتكلّف قنصا * و تعمد للصيد لم يعبا
لا تعتنى يا هذه بفتى * اخذت جفونك قلبه غصبا
او ما عملت بانه رجل * لما دعاه هواكم لبا
و از جمله : ابو جعفر محمّد بن ابى محمّد بن صقّلى مكّى معروف به ابن ظفر در شمار اديبان و لغويان و نحويان و صاحب كتاب ينبوع الحياة در تفسير و كتاب الاشتراك اللغوى و كتاب الاستنباط المعنوى و كتاب انباء نجباء الانباء و سلوان المطاع فى عدوان الاتباع و كتاب القواعد و البيان در نحو و حاشيه بر درة الغواص حريرى و دو شرح بر مقامات حريرى مطوّل و مختصر و غير اينها . ابن ظفر در جزيرهء صقليّه از مادر زاد و در مكّه بزرگ شد و به مصر رفت و چندى در مهديّهء آفريقا زيست و در يكى از جنگها كه ميان مسلمين و مسيحيان درگرفت اسير شد و او را به صقليّه بردند و ازآنجا به مصر كوچيد و از مصر به حلب رفت و در مدرسهء ابن ابى عصرون حلب زيست و در فتنهاى كه ميان شيعه و سنّى برخاست كتابهايش به غارت رفت . ناچار از آن شهر بيرون شد و خود را به شهر حمات رسانيد و در آنجا بزيست تا در سال 565 درگذشت . و از جمله : ابو يعقوب يوسف بن دباج صقّلى در شمار اديبان و شاعران و بيشتر در مسائل ادبى شعر نظم كرد مانند اين شعر :
ان هند المليحة الحسناء * و أى من اضمرت لخل وفاء
فعسى ان يكون يحسن من قد * كان من قبل ذاك ان قد اساء
چه آن مركّب است از فعل امر و نون تأكيد ثقيله از مصدر و أى به معنى وعده دادن .
صلاءه :
بر وزن نهاده به معنى پيشانى ، نيز هاونى كه عطر در آن سايند و آن نام ابو ربيعه صلاءة بن عمرو مذحجى است در شمار شاعران نيكوپرداز و از نظم اوست :
لا يصلح القوم فوضى لا سراة لهم * و لا سراة إذا جهالهم سادوا
تهدى الامور باهل الرأى ما صلحت * فان تولت فبالاشرار تنقاد
صلت : بر وزن مست به معنى گشاده پيشانى از اعلام است و ابو الصلت هروى كنيت عبد السلام ابن صالح است در شمار محدّثان خاصّه و صاحب كتاب وفاة الرضا . و ازآنجاكه با علماى عامّه آميزش داشت آراى علما در حقّ او مختلف است . « 1 » و ابو الصلت نيز كنيت عبد اللّه بن ربيعة بن عوف بن اميّه است در شمار شاعران جاهلى و از نظم اوست در ستايش سيف بن ذى يزن :
هامش
( 1 ) - و نيز صلت بن حكيم بن عبد اللّه بن قيس در شمار محدّثان بود . و نيز صلت بن عبد اللّه بن نوفل بن حارث بن عبد المطّلب داماد حضرت على عليه السّلام است . و نيز صلت بن مخرمة بن المطّلب بن عبد مناف قرشى صحابى بود ( لغتنامه / دهخدا : 31 / 304 - 305 ) .