شاذانى :
با ضبط پيش منسوب است به شاذان ابن خليل نيشابورى و بشر بن بشّار شاذانى نيشابورى و ابو عبد اللّه محمّد بن احمد بن نعيم شاذانى نيشابورى هر دو در شمار محدّثان خاصّه به دو منسوبند . « 1 »
شاذكونى :
با ذال مفتوح و كاف مضموم عربى معرّب شادگونه بر وزن باژگونه و آن نام جبّهاى است پنبهدار و عربان فروشندهء چنان جامه را شاذكونى گفتند و آن لقب ابو ايّوب سليمان بن داود بن بشر بن زياد منقرى بصرى است در شمار حفّاظ حديث و متوفّى 234 .
شاذكونى در طلب حديث به بغداد رفت و از حفّاظ آن شهر حديث فراگرفت و ازآنپس به اصفهان رفت و در آن شهر بزيست و فرايادگرفتههاى خود را بپراكند .
شاذلى :
منسوب است به شاذله بر وزن قافله از قراى آفريقا و از اين قريه است ابو الحسن علىّ بن عبد اللّه بن عبد الجبّار حسنى ادريسى شاذلى در شمار فقيهان و مناظران و صوفيان و صاحب كتاب السرّ الجليل فى خواصّ حسبنا اللّه و نعم الوكيل و كتاب مجموعة الاحزاب و متوفّى 656 . ابو الحسن شاذلى علوم شرعيّه را نيك فراگرفت و با آنكه نابينا بود ، در آن فنون پيشرفت شايانى كرد و آنگاه طريقت تصوّف را برگزيد و در آن طريقت نيز بلندمرتبت گرديد تا جايى كه سرحلقهء فرقهاى از صوفيّه به نام
شاذليّه « 2 » گرديد و ابو العبّاس بن عطاء در ستايش اين فرقه گفته است :
تمسك بحبّ الشاذلية نلق ما * تروم فحقق ذاك منهم و حصل
و لا تعدون عيناك عنهم فانهم * شموس هدى فى اعين المتامل
و منسوب به اين فرقه است تاج الدّين ابو الفضل احمد بن محمّد بن عبد الكريم بن عطاء اللّه اسكندرى شاذلى مشهور به ابن عطاء اللّه در شمار مفسّران و محدّثان و فقيهان و صوفيان و صاحب كتاب تاج العروس و قمع النفوس در تصوّف و كتاب مفتاح الفلاح و كتاب التنوير فى اسقاط التدبير و متوفّى 709 و ابو الحسن علىّ بن ناصر الدّين محمّد بن محمّد مصرى شاذلى صاحب كتاب العزيّة للجماعة الازهريّة و كتاب كفاية الطالب و متوفّى 939 . « 3 »
شاذويه :
مركّب است از شاذ معرّب شاد و ويه كلمهء اعجاب به معنى چه خوب شاد ! و آن نام پدر ابو عبد اللّه حسين بن شاذويه قمّى است در شمار ثقات محدّثان و صاحب كتاب الصلاة و كتاب اسماء امير المؤمنين عليه السّلام .
هامش
( 1 ) - و نيز حسين بن محمّد بن حسين شاذانى مكنّى به ابو الغنائم از مردم بغداد و در شمار محدّثان ، متوفّى 77 بود . و نيز خالد بن سفيان شاذانى از محدّثان است ( لغتنامه / دهخدا : 30 / 71 ) .
( 2 ) - شاذليّه : نام فرقهاى از صوفيّه است و پيشواى آن ابو الحسن شاذلى ملقّب به تاج الدّين مىباشد . اصول پنجگانهء طريقهء او عبارتند از : 1 - خوف ظاهرى و باطنى .
2 - پيروى از سنّت در گفتار و كردار . 3 - عدم اعتناى به خلق چه در خوشى و چه در روزگار ناخوشى . 4 - تسليم و رضا در امور جزئى و كلّى . 5 - توكّل در شادى و محنت ( لغتنامه / دهخدا : 30 / 73 ) .
( 3 ) - و نيز داود بن عمر بن ابراهيم شاذلىّ اسكندرى از اكابر فقيهان مالكى بود و اصول تصوّف را نيز از شيخ تاج الدّين بن عطا فراگرفت . از اوست : مختصر الجمل زجاجى و مختصر تلقين قاضى عبد الوهاب و متوفّى 733 در اسكندريّه ( ريحانة الأدب : 3 / 154 ) .