شافعى :
با كسر فا منسوب است به شافع بن سايب قرشى نياى ابو عبد اللّه محمّد بن ادريس شافعى امام فرقهء شافعيّه و يكى از چهار پيشواى مطلق اهل سنّت كه در سال 150 در غزّه « 1 » از مادر زاد همان شبى كه ابو حنيفه چشم از جهان بست . خاقانى در اينباره گفته است :
اوّل شب ، ابو حنيفه درگذشت شافعى آخر شب از مادر بزاد و در مكّهء معظّمه پرورش يافت و در نهسالگى قرآن را حفظ كرد و خود گفت : « موطاى مالك بن انس را در نه شب حفظ كردم » . و هم در مدينه از مالك بن انس حديث فراگرفت و ازآنپس به يمن رفت و دو بار به بغداد سفر كرد و در مصر زيستن گرفت و كتب بسيار پرداخت و در علوم ادبيّه نيز بارع بود چندانكه مبرّد گفت : « شافعى از هركس بر نظم شعر تواناتر بود » . و ابن هشام صاحب كتاب مغازى گفت : « من بسيار با شافعى بودم و هرگز سخنى به غلط از او نشنيدم » . نيز در مناقب شافعى بسيار سخن كردهاند . و ابن خلّكان نوشت :
« سيزده كتاب ، دانشمندان در مناقب شافعى پرداختند » .
و خطيب در تاريخ بغداد ازآنپس كه شافعى را بسيار ستود اين دو شعر را دربارهاش نوشت :
مثل الشافعى فى العلماء * مثل البدر فى نجوم السماء
قل لمن قاسه بنعمان جهلا * أ يقاس الضياء بالظلماء
و از نظم شافعى است :
على ثياب لو يباع جميعها * بفلس لكان الفلس منهن اكثرا
و فيهن نفس لو يقاس ببعضها * نفوس الورى كانت اجل و اكبرا
و ما ضر نصل السيف اخلاق غمده * إذا كان عضبا حين وجهته فرى
و نظم شافعى بسيار است و هم در ستايش و مرثيت اهل بيت اشعارى دارد مانند اين ابيات كه امام فخر رازى در تفسير كبير نيز آورده است :
يا راكبا قف بالمحصب من منى * و اهتف بساكن خيفها و الناهض
سحرا إذا جاء الحجيج إلى منى * فيضا كملتطم الفرات الفائض
إن كان رفضا حبّ آل محمّد * فليشهد الثقلان إنّى رافضى
و شافعى را زنى بود كه او را بسيار دوست داشت و گفت :
و من البليّة ان تحبّ * و لا يحبّك من تحبّه
و تصد عنك بوجهه * و تلج أنت فلا تغبه
شافعى در سال 204 در مصر درگذشت و در قرافهء صغرى دفن گرديد . و بايد دانست كه شافعى با بنى هاشم و بنى عبد شمس در عبد مناف پيوند رساند و ازآنجا سلسلهء پدرانشان يكى گرديد .
شافيائى :
با كسر فا منسوب است به شافيا از قراى واسط و ابو محمّد حسن بن عسكر بن حسن شافيائى در شمار محدّثان و صوفيان و متوفّى 599 بدان منسوب است .
شاقى :
منسوب است به شاقه بر وزن ساقه از شهرهاى جزيرهء صقليّه ( سيسيل ) و ابو عمر عثمان ابن حجّاج شاقى صقلى در طبقهء فقيهان مالكى
هامش
( 1 ) - غزّه : با تشديد زاى نقطهدار بر وزن مرّه دهى است در آخر خاك فلسطين چسبيده به خاك مصر و آن را غزّهء هاشم نيز گويند ؛ چه هاشم بن عبد مناف جدّ پيغمبر صلى اللّه عليه و آله در آنجا وفات كرد و در آنجا به خاك رفت ( مؤلّف ) .