سينا :
بر وزن بينا نام نياى شيخ الرئيس ابو على حسين بن عبد اللّه بن سينا است مشهور به ابن سينا و به نظر چنين رسد كه سينا فارسى است كه آن را معرّب كردهاند و عربى نيست امّا ريشهء آن را در فارسى نيافتم و امّا سيناى مذكور در قرآن نيز معرّب است و نام سرزمينى است ميان درياى احمر و درياى مديترانه كه كوه طور در آن افتاده است . ابن سينا در قريهء افشنه از قراى خرميثن از توابع بخارا سال 370 از مادر زاد و در بخارا به كسب دانش پرداخت و در مدّت پنج سال علوم ادبيّه را فراگرفت و فنون رياضى را از محمّد مسّاح بياموخت و فقه را از اسماعيل زاهد و منطق و كتاب اقليدس را پيش ابو عبد اللّه ناتلى خواند و آنگاه به تحصيل علوم عقليّه پرداخت و استادان دقيق را بديد و ازآنپس به صناعت طبّ پرداخت و هنوز سنين عمرش به بيست نرسيده بود كه علوم و فنون نامبرده را نيك فراگرفت و در اين هنگام به معالجت بيماران و رنجوران پرداخت و هم در آن ايّام امير نوح سامانى رنجور گرديد و ابن سينا را براى معالجت طلبيد و براثر سرعت معالجت از نزديكان امير نوح گرديد و از كتابخانهء امير نوح كه گويند در هر فنّ در آن كتاب بود بهرهمند گرديد و حريقى در آن كتابخانه افتاد و آن گنجينه بسوخت امّا ابن سينا در گنجينهء خاطر از آن خزاين فراوان ذخيره كرده بود و ازآنپس كه دولت سامانى رو به ضعف نهاد ابن سينا به خوارزمشاه پيوست و ازآنپس به نسا و ابيورد و ديگر شهرها سفر كرد و به خدمت شمس المعالى قابوس بن وشمگير رسيد و در نظر وى بزرگ منزلتى پيدا كرد و در خلال اين احوال شمس المعالى دستگير گرديد و در يكى از قلاع محبوس شد و ابن سينا به دهستان رفت و كتاب اوسط جرجانى را در آنجا نوشت و ازآنجا به رى و قزوين و همدان سفر كرد و در همدان به وزارت شمس الدوله رسيد و پس از شمس الدوله از همدان بيرون رفت و راه اصفهان پيش گرفت و به علاء الدوله ابو جعفر بن كاكويه پيوست و به قولنج دچار گرديد و گويند : « در يك روز هشت بار حقنه كرد و در امعايش قرحهاى پديد گرديد ، در خلال اين احوال علاء الدوله سفر كرد و ابن سينا از مصاحبت چاره نداشت و در اثناى راه صرعى كه گاه براثر قولنج آيد عارض گرديد ، دستور دو دانك تخم كرفس داد كه با آن حقنه كنند و پنج دانك داخل كردند و قرحهء امعا شديدتر گرديد و به اصفهان او را برگرداندند و چندى نپاييد كه علاء الدوله آهنگ سفر همدان كرد و ابن سينا را با خود برد امّا چون ابن سينا به همدان رسيد از پا درآمد و رفتن خود را دانست و به اصلاح كارها پرداخت و در ماه رمضان 427 درگذشت » . و مصنّفات گرانبهايى از او بر جاى ماند مانند : كتاب اشارات و كتاب شفا و كتاب قانون و كتاب نجات و دانشنامهء علائى و كتاب عيون الحكمه و كتاب المبدأ و المعاد و غير اينها و در دو زبان فارسى و عربى شعر نظم كرد و قصيدهء عينيّهء او از مشاهير قصايد اوست بدين مطلع :
هبطت إليك من المحل الارفع * ورقاء ذات تعزز و تمنع
و از نظم عربى اوست در غزل :
لا اجازى حبيب قلبى بجرمه * أنا احنى عليه من قلب امه
ضن عنى بريقه فتخليت * إلى ان سرقته عند لثمه