مقصود اين است كه عيوب آدمى در كلام عرب بيشتر بر وزن افعل آيد مانند اعور ، اعرج ، اعمى ، احول ، اقرع ، اصم ، ابخر و از آن جمله است اشيب و همان بودن آن بر وزن افعل در عيب بودن پيرى كافى است .
بايد دانست كه زوزن به بصرهء كوچك معروف است و بصرهء كوچك ازاينروى آن را گفتند كه اديبان و شاعران و فاضلان بسيار بيرون داد و اينان را زوازنه گويند . « 1 »
زوطى :
بر وزن غوغا نام نياى ابو حنيفه نعمان ابن ثابت بن زوطى است يكى از چهار امام سنّيان .
زول :
بر وزن قول به معنى دلير ، نيز بخشنده لقب نياى احمد بن علىّ بن هبة اللّه است از فرزندان مأمون عبّاسى و معروف به ابن المأمون و در شمار فقيهان و قاضيان و اديبان و خوشنويسان و چندى منصب قضا داشت تا آنگاه كه مستنجد خليفهء عبّاسى قضات را به زندان انداخت ، ابن المأمون نيز به زندان رفت و مدّت يازده سال زندانى بود و در آن مدّت هشتاد مجلّد كتاب نوشت و كتاب الفصيح را شرح كرد و كتابى ديگر به نام اسرار الحروف پرداخت تا آنگاه كه مستضىء به خلافت رسيد و زندانيان قضات را آزاد كرد و وظائف و رواتب همه را بپرداخت و ابن المأمون در سال 509 از مادر زاد و سال 586 درگذشت .
زولاق :
بر وزن پوشاك نام نياى ابو محمّد حسن بن ابراهيم بن حسين بن حسن بن علىّ بن خلف بن راشد بن عبد اللّه بن سليمان بن زولاق مصرى ليثى است مشهور به ابن زولاق در شمار مورّخان و فاضلان و صاحب كتاب خطط مصر و كتاب اخبار قضات مصر و كتاب سيرة محمّد بن طغج الاخشيد و كتاب سيرة جوهر و كتاب سيرة كافور و كتاب سيرة المعزّ و كتاب سيرة العزيز و كتاب سيرة المادرائيّين و متوفّى 386 و يا 387 . ابن زولاق در فنّ حديث نيز كار كرد و در شمار محدّثان درآمد امّا ازبس به تاريخ دلبند بود فنّ حديثش در سايهء آن افتاد و خود اين شعر را مكرّر خطاب به خود خواند :
ما زلت تكتب فى التاريخ مجتهدا * حتّى رأيتك فى التاريخ مكتوبا
زولاهى : منسوب است به زولاه بر وزن پوشاك از قراى مرو و ابو منصور محمّد بن علىّ ابن محمود بن عبد اللّه زولاهى در شمار محدّثان و متوفّى 525 بدان منسوب است .
زهر :
بر وزن قفل نام نياى خاندانى است در اندلس كه فرزندانش به ابن زهر شهرهاند و از اين خاندان است ابو مروان عبد الملك بن محمّد بن مروان بن زهر در شمار طبيبان و فاضلان كه چندى در مصر زيست و سپس به اندلس برگشت و در شهر دانيّه بار زيستن افكند و در نزد امير مجاهد كه فرمانرواى آن كشور بود بزرگ مكانتى يافت و آوازهء فضلش بدان سبب در اندلس پيچيد و ازآنجا به اشبيليّه رفت و در همان شهر درگذشت و ابن خلّكان وفات او را در شهر دانيّه
هامش
( 1 ) - و نيز ابو عمر احمد بن محمّد بن ابراهيم زوزنى در شمار فقيهان مذهب حنفى و متوفّى 374 ( فرهنگ فارسى / معين : 5 / 660 ) .
و نيز ابو محمّد كافى زوزنى در شمار شاعران نيكوپرداز صاحب كتاب حماسة الظرفاء ( لغتنامه / دهخدا : 28 / 547 ) .