هر تيشه و كلنگى كه زنند يك دينار دهم » . و نيز در راه مكّه حوضهاى بزرگ ساخت تا از آبهاى باران پر گردد و كاروانان از آن آب بردارند .
زبيدى :
منسوب است به زبيد بر وزن امير و آن نام زبيد بن صعب بن سعد العشيره است پدر تيرهاى در قبيلهء مذحج و از اين تيره است عمرو بن معدىكرب زبيدى مذحجى كه در زمان پيغمبر دين اسلام را گردن گرفت و پس از پيغمبر از دين اسلام روگردانيد و ديگربار به آن گرويد و در جنگ قادسيّه و يرموك حاضر گرديد و در سال 21 درگذشت و صمصامه ( شمشير ) عمرو بن معدى كرب از شمشيرهاى مشهور عرب است . گويند :
« عمر بن خطّاب از معدىكرب خواست كه آن شمشير را به او بنمايد و عمرو شمشير را آورد و عمر آن را آزمود و چندان نپسنديد ، عمرو قضيّه را دريافت و گفت : من شمشير را پيش تو نهادم نه دستى كه آن را به كار برد » . و نيز از آن تيره است ابو بكر محمّد بن حسن زبيدى اشبيلى در شمار نحويان و لغويان بلكه از پيشوايان ايشان و صاحب كتاب الواضح در نحو و كتاب طبقات النحويّين و كتاب ما يلحن فيه عوام الاندلس و مختصر كتاب العين و اين كتاب از بهترين مختصرات كتاب العين خليل بن احمد است و از نظم اوست كه به ابو مسلم ابن فيد نوشته است :
ابا مسلم ان الفتى بجنانه * و مقوله لا بالمراكب و اللبس
و ليس ثياب المرء تغنى قلامة * إذا كان مقصورا على قصر النفس
و ليس يفيد العلم و الحلم و الحجى * ابا مسلم طول القعود على الكرسى
ابو بكر زبيدى را المستنصر باللّه خليفهء اموى اندلس براى آموزگارى وليعهدش هشام برگزيد و از اين ره به دنياى پهناورى رسيد و هم قاضى اشبيليّه گرديد و در سال 379 درگذشت . و نيز زبيدى با همان ضبط منسوب است به زبيد از شهرهاى يمن و ابو قبره موسى بن طارق زبيدى يمنى در شمار محدّثان كه از ثورى حديث فراگرفت و به احمد بن حنبل و اسحاق بن راهويه و ديگر محدّثان رسانيد از آن شهر است . و نيز زبيدىّ با ضمّ اوّل و فتح دوّم منسوب است به زبيد و آن نام محلّتى است در بغداد و از آن محلّت است علىّ بن يوسف معروف به ابن بقّال در شمار شاعران و ندانستم محمّد بن محمّد حسينى زبيدى معروف به سيّد مرتضى واسطى زبيدى در شمار اعلام اديبان و لغويان و صاحب كتاب تاج العروس در شرح قاموس در ده مجلّد و كتاب اتحاف السادة المتقين و كتاب نشوة الارتياح فى بيان حقيقة الميسر و القداح و غير اينها به شهر و يا يكى از نياكان خود منسوب است . سيّد مرتضى زبيدى در سال 1145 از مادر زاد و در مصر زيست و در سال 1205 درگذشت و تاج العروس او يكى از آثار گرانبهاى اوست و نيز يكى از منابع بزرگ لغت . « 1 »
زبيرى :
منسوب است به زبير بن عوام اسدى قرشى از مشاهير صحابهء پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و ابو عبد اللّه
هامش
( 1 ) - و نيز زبيدى لقب سعيد بن عبد الجبّار حمصى از اصحاب حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام . و نيز زبيدى نام سليمان بن موسى بن على الحون اشعرى مكنّى به ابو الربيع در شمار علماى حنفى مذهب يمن بود ، متوفّى 652 .
از اوست : كتاب الرياض الادبيّة و كتاب المقصور و الممدود ( تنقيح المقال : 2 / 27 ؛ هديّة العارفين : 1 / 934 ) .