و از اصحاب امام موسى بن جعفر و رضا و جواد عليهم السّلام و صاحب كتاب الطرائف و كتاب الشرائع و كتاب الاظلّة و متوفّى 220 و زاهر نياى او فرزند عمرو اسلمى كندى است مولاى عمرو بن حمق خزاعى و در سال 60 هجرى به مكّه رفت و به امام حسين عليه السّلام پيوست و با او به كربلا رفت و شهيد گرديد و ندانستم ابو عبد اللّه محمّد بن احمد بن سليمان بن احمد بن ابراهيم زاهرى مالقى اندلسى در شمار اديبان و محدّثان به آن زاهر منسوب است و يا به زاهر نام ديگر ، وى در مالقه از مادر زاد و شهرهاى اندلس را بگرديد و فراوان علوم ادبيّه را فرا چنگ كرد و ازآنجا به مصر كوچيد و از مشايخ آن كشور حديث فراگرفت و ازآنجا به شام و ازآنجا به جزيره و ازآنجا به بغداد كوچيد و فضلا را بديد و از ايشان استفادتها كرد و ازآنجا به اصفهان و ازآنجا به شهرهاى جبل رفت و در پايان در بروجرد زيستن گرفت و كتاب البيان و التبيين فى انساب المحدّثين و كتاب البيان فيما ابهم من الاسماء فى القرآن و كتاب اقسام البلاغة و احكام الصناعه و شرح ايضاح در نحو و شرح مقامات و شرح يمينى پرداخت و در ماه رجب سال 617 سپاه مغول او را كشت .
زاهى :
منسوب است به زاه از قراى نيشابور و ابو القاسم علىّ بن اسحاق زاهى بغدادى در شمار شعراى مديحتسراى اهل بيت و نيز ستايشگر سيف الدولة بن حمدان و وزير مهلّبى و متوفّى 352 بدان منسوب است . ابن خلّكان نوشت كه زاهى در جميع فنون ، شعر گفته و از اوست :
صدودك فى الهوى هتك استتارى * و عاونه البكاء على اشتهارى
و لم اخلع عذارى فيك الا * لما عاينت من حسن العذار
و كم ابصرت من حسن و لكن * عليك لشقوتى وقع اختيارى
و در تشبيه بنفشه گفته :
و لازوردية اوفت بزرقتها * بين الرياض على زرق اليواقيت
كانها فوق طاقات صففن لها * اوائل النار فى اطراف كبريت
و از نظم اوست در مراثى اهل بيت :
يا آل احمد ما ذا كان جرمكم * فكلّ ارواحكم بالسيف تنتزع
تلقى جموعكم شتى مفرقة * بين العباد و شمل الناس مجتمع
و يستباحون اقمارا منكسة * تهوى و ارؤسها بالسمر تنتزع
ما للحوادث لا تجرى بظالمكم * ما للمصائب عنكم ليس ترتدع
منكم طريد و مقتول على ظماء * و منكم دنف بالسم منصرع
و هارب فى اقاصى الغرب مغترب * و دارع بدم اللبات مندرع
و مقصد من جدار ظل منكدرا * و آخر تحت ردم فوقه يقع
و من محرق جسم لا يزار له * قبر و لا مشهد يا تيه مرتدع
و نيز از آن قريه است محمّد بن اسحاق بن شيرويه در شمار محدّثان و زاهدان و متوفّى 338 .
زبادى :
منسوب است به زباد بر وزن نهاد و آن نام موضعى است در آفريقا و مالك بن حبر زبادى اسكندرانى در شمار محدّثان بدان منسوب است .