نسپردم كه از خاطرم رفته باشد » . و ابن راهويه از مردم مرو بود و در نيشابور زيست و هنگام گذشتن حضرت رضا عليه السّلام از نيشابور ، ابن راهويه ميان انبوه محدّثان زمام ناقهء آن حضرت را گرفت و استدعاى حديث كرد . آن حضرت حلقههاى سند حديث را از پدرانش شروع كرد و به پيغمبر صلى اللّه عليه و آله رسانيد و از پيغمبر به جبرئيل تا به خدا كه گفت : « لا إله إلّا اللّه حصنى فمن دخل حصنى امن من عذابى » . و ميان او و شافعى در مكّه مناظرتى درگرفت و ابن راهويه كرايه دادن خانههاى مكّه را روا ندانست و شافعى گفت : « به اين چند دليل رواست :
الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ . . .
« 1 » و خانهها را به مالكان نسبت داد . و پيغمبر در فتح مكّه گفت : آنكس كه در خانهاش را ببندد ايمن است و عمر دار السجن ( زندانخانه ) را خريد و آيا آن را جز از مالك آن خريد » .
ابن راهويه گفت : « شافعى سخن به درست كرد و من سخن خود را رها كردم و سخن او را كار بستم » . و در سال 237 در نيشابور درگذشت .
رائض :
كسى است كه اسب را رفتن آموزد و رياضت مصدر آن است و از همين معنى علماى اخلاق رياضت را گرفتهاند و ابن رايض كنيت مشهور ابو منصور فضل بن عمر بن منصور ابن على است از مردم بغداد و در شمار حفّاظ قرآن و هم در طبقهء مقرئان و شاگرد ابن عساكر بطايحى و هم در سلك خطّاطان و خوشنويسان و متوفّى 609 .
رباب :
بر وزن شراب به معنى ابر سپيد . نيز به معنى تار و ربابه به معنى تكپارهء ابر سپيد و تاى آن نشان وحدت است و رباب از اعلام زنان است ، از جمله : رباب دختر امرؤ القيس بن عدىّ كلبى زوجهء امام حسين عليه السّلام در شمار عقايل زنان و دربارهء او و دخترش ، امام حسين عليه السّلام گفت :
لعمرك اننى لاحب دارا * تكون بها سكينة و الرباب
احبهما و ابذل جل مالى * و ليس لعائب عندى عتاب
فلست لهم و ان عابوا مطيعا * حياتى او يغيبنى التراب
و نيز نام رباب معشوقهء دعداست از مشاهير عشّاق عرب . « 2 »
ربابى :
با ضبط پيش منسوب است به رباب به معنى تار و كسى را ربابى گويند كه تار بنوازد و آن لقب ممدود بن عبد اللّه واسطى است تارزن معروف كه در آن فن به او مثل زنند و عارف همدانى باباطاهر موى زلف يار را به تار رباب تشبيه كرده و از تشبيههاى بسيار لطيف است جايى كه گفته :
دو زلفانت بود تار ربابم * نمىپرسى تو از حال خرابم
تو كه با ما سر يارى ندارى * چرا هر نيمهشو آيى بخوابم
هامش
( 1 ) - حجّ : 40 .
( 2 ) - و نيز رباب بنت حارثه از زنان صحابه و انصار است كه با حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله بيعت كرد . و نيز رباب بنت كعبه از زنان صحابه و انصار و مادر حذيفه و سعد و صفوان بنى اليمان بود ( لغتنامه / دهخدا : 26 / 238 ) .