پدر تيرهاند مانند : ربيعة بن مالك و ربيعة بن حنظلة ابن مالك كه هر دو پدر تيرهاند در قبيلهء تميم . و مانند : ربيعة بن عقيل كه پدر تيرهاى است در قبيله عقيل . و مانند : ربيعة الفرس كه همان ربيعة بن نزار ابن معد بن عدنان است و پسر ديگر نزار ربيعة الحمراء است و در ربيعه در همهء موارد ربعى با فتح اوّل و دوّم بر وزن سحرى آيد و تشخيص اينكه مورد ترجمت به كدام تيره و قبيله و يا حصار يمن كه آن هم ربعى آيد نسبت رساند برعهدهء قراين است . « 1 »
ربن :
با كسر راى بىنقطه و سكون باى ابجد از القاب پيشوايان يهود است . نيز ربين و ربان و ربن نام طبيب و منجّم يهودى است از مردم طبرستان . و ابن ربّن كنيت مشهور فرزند او ابو الحسن علىّ بن ربن طبرى است . نيز در شمار طبيبان زبردست و طبيب مخصوص امراى طبرستان و در فتنهاى كه در طبرستان پديد گرديد به رى گريخت و محمّد بن زكريّاى رازى در همان اوقات از دانش او استفادت كرد و طبّ را پيش او خواند و گويند دانش بسيارى از او فراگرفت و ازآنپس ابن ربن به سرّمنرأى رفت و بر دست معتصم عبّاسى ، مسلمانى گرفت و در عهد متوكّل از جمله نديمان او گرديد و از اوست :
كتاب فردوس الحكمه و كتاب تحفة الملوك و كتاب كناش الحضرة و كتاب منافع الاطعمة و كتاب
ترتيب الاغذية و تا سال 235 زنده بود و سال وفاتش دانسته نيست . و بايد دانست كه بعضى او را علىّ بن سهل بن ربن طبرى نوشتهاند و چنين پندارم كه سهل نام خود ربن بوده و ربن لقب او و على فرزند بدون واسطهء ربن است و اشتباه از كاتبان و يا مترجمان است .
ربيعة الرأى :
به معنى ربيعهء انديشه و ربيعة الرأى لقب ابو عثمان ربيعة بن ابى عبد الرحمن فروخ است در سلك فقهاى تابعان و آموزگار مالك بن انس و از صحابه دو كس را ديد انس بن مالك و سائب بن يزيد و در حلقهء درسش چهل تن حاضر شدند و يحيى بن سعيد انصارى گفت :
« زيركتر از ربيعة الرأى نديدم » . و ابن نديم در فهرست نوشت كه : « ربيعة الرأى مردى سخندان و شيوا بود جز اينكه وقتى سخن گفت آنقدر به سخن خود دنباله داد كه شنونده را ملول كرد تا جايى كه گويند : روزى اعرابى به مجلس سخنرانىاش درآمد و سخنانش را شنيد ربيعه از او پرسيد عجز و درماندگى چيست ؟ گفت : همان چيز كه تو در آنى » . و ازآنجاكه خود بسيار سخن گفتن را دوست داشت گفت : « خاموشى حالتى است ميان خفتن و گنگ بودن » ؛ يعنى ساكت ميان آن دو حال است و در سال 136 درگذشت .
رجّانى :
با فتح و تشديد جيم منسوب است به رجّان و آن بنابه گفتهء ياقوت نام شهرى است امّا آن شهر كجاست ننوشته است . و نيز نام رودى است در نجد و حسين بن عبد اللّه رجّانى در شمار محدّثان خاصّه و از اصحاب امام صادق عليه السّلام به يكى از آن دو موضع منسوب است . نگارنده گويد : « گمانم
هامش
( 1 ) - و نيز ربعى به ضمّ اوّل و فتح دوّم ابن عبد اللّه بصرى مكنّى به ابو نعيم از محدّثان و از اصحاب حضرت امام صادق عليه السّلام و حضرت امام موسى كاظم عليه السّلام است ( لغتنامه / دهخدا : 26 / 259 ) .
و نيز ربعى به فتح اوّل و دوّم نام عيسى بن ابراهيم ابن محمّد ربيعى يمنى . خزرجى گويد : « ربعى ، فقيه و فاضل و استاد نحو و صرف و لغت بود » . صاحب كتاب النظام الغريب در لغت ( همان كتاب ) .