بسيارى به فرمان مأمون به عربى ترجمه كرد و از او است : كتاب المحاسن و كتاب اتّفاق الفلاسفة و اختلافهم فى خطوط الكواكب و كتاب تفسير اربع مقالات بطلميوس .
حفصة :
با ضبط پيش با زيادتى تا در آخر آن از نامهاى زنان است و نام دختر عمر بن خطّاب زوجهء پيغمبر و ابو حفصه كنيت نياى سليمان بن يحيى بن ابى حفصه است معروف به مروان بن ابى حفصه كه از مردم يمامه بود و در بغداد زيست و مهدى و هارون عبّاسى را به قصايدى ستود و شاعر مخصوص معن ابن زائده بود و از شاهكارهاى او قصيدهء لاميّهء اوست كه معن بن زائده را در آن ستود و اموال بسيارى از او ستد و در سال 181 در بغداد درگذشت . « 1 »
حفصويه :
مركّب است از دو كلمهء حفص و ويه و گذشت كه ويه كلمهء تحسين و اعجاب است و حفصويه نام يكى از افاضل كاتبان است . و ابن نديم در فهرست نوشت كه وى نخستين كسى است كه در خراج كتاب تأليف كرد و در صناعت خراج بر ديگران پيش بود و نيز كتاب رسائل پرداخت .
حفيص :
بر وزن زبير مصغّر حفص و آن لقب حفص بن سليمان بن مغيرهء اسدى كوفى فاخرى است از شاگردان عاصم بن ابى النجود و هم از راويان قرائت او و متوفّى 180 .
حفناوى :
با فتح و سكون منسوب است به حفنا و آن قريهاى است در صعيد مصر و ابو محمّد عبد اللّه بن معاوية بن حكيم حفناوى در شمار فقيهان و محدّثان و متوفّى 250 بدان منسوب است .
حفنى :
با فتح و سكون منسوب است به حفنه و حفنه همان حفناست و گذشت كه از قراى مصر است و ابو المكارم نجم الدّين محمّد بن سالم بن احمد حفنى مصرى در طبقهء اديبان و محدّثان و صاحب حواشى بر شرح همزيّهء ابن حجر و متوفّى 1181 بدان منسوب است .
حقيبى :
با فتح و كسر قاف منسوب است به حقيبه به معنى باردان و نيز آنچه از پس قربوس زين نهند و آن لقب نياى محمّد بن عبيد اللّه حقيبى علوى حسينى مدنى است در شمار محدّثان اماميّه و نيز بنا بر نقلى لقب اسماعيل بن عبد الرحمن كوفى است در طبقهء ضعاف از محدّثان خاصّه و بنا بر نقلى لقب او جفينه است مصغّر جفن .
حكم :
با فتح اوّل و دوّم به معنى داور و نيز ميانجى از اعلام است و نام جمعى از صحابه و محدّثان و ابو الحكم كنيت عبيد اللّه بن مظفّر ابن عبد اللّه بن محمّد باهلى مغربى است در شمار طبيبان و اديبان و صاحب كتاب حافظ الصحه و رساله در امراض معده و ديوان شعر و ارجوزه به نام معرّة البيت و موضوع آن دعوتى است كه از ظريفان و نديمان كنند و در ضمن غرامات كشند بدين مطلع :
معرّة البيت على الإنسان * يطرى بلاشك على الإنسان
هامش
( 1 ) - حفصه بنت الحاجّ الركونيّة يكى از مشاهير شعراى اندلس كه به لقب شاعرة الاندلس شهرت يافت ، در غرناطه مىزيست و با وزير ابو جعفر و ديگر ادباى عصر مشاعرهها كرد ، خود داراى جمال صورت و كمال معنى بود ( معجم الادباء :
10 / 219 - 220 ) .