ابن نديم گفت كه : « وى دانش را از اعلام بصريان فراگرفت و در شام و كوفه و كرخ منصب قضا يافت » . و از اوست : كتاب المحاضر و السجلات و كتاب الفرائض و كتاب ادب القاضى و حازم به معنى استواركار است و كسى كه در كارها نيكو نظر كند . « 1 »
حاسب :
با كسر سين بىنقطه شمارگر ( كسى كه علم حساب داند ) و در شمار حاسبان است .
ابو كامل شجاع بن اسلم بن محمّد بن شجاع مصرى حاسب كه دانشمند وقت و حاسب زمان خود بود و تصانيف خوبى به يادگار گذاشت . و نيز ابو الفضل عبد الحميد بن واسع معروف به ابن ترك جيلى حاسب ( كه در صناعت حساب مقدّم بود ) و از اوست كتاب الجامع در حساب و كتاب نوادر الحساب و خواصّ الاعداد . و نيز علىّ بن احمد عمرانى موصلى حاسب كه كتاب جبر و مقابلهء ابو كامل شجاع بن اسلم حاسب مصرى را شرح كرد و در سال 344 درگذشت . و نيز محمّد بن اكثم بن يحيى بن اكثم قاضى حاسب و صاحب كتاب مسائل الاعداد . و نيز ابو الوفاء محمّد بن محمّد بن يحيى بن اسماعيل بن عبّاس بوزجانى حاسب ، صاحب كتاب المنازل
در حساب و كتاب تفسير كتاب جبر و مقابلهء خوارزمى و متوفّى 388 و غير اينان . و بايد دانست كه حساب به معنى شمردن و شماره كردن است و شمار ، مرادف عدد است و شمارگر برابر حاسب .
حاسى :
با كسر سين بىنقطه منسوب است به حاس و آن نام موضعى است در معرّه و علىّ بن محمّد حاسى در طبقهء فقيهان بدان منسوب است .
حاشد :
با كسر شين نقطهدار كسى كه به چابكى ناقه را دوشد . نيز خوشهء خرماى پربار . نيز آمادهء خدمت و كار . و آن از اعلام متعارفه است و نام حاشد بن مهاجر كوفى از محدّثان خاصّه . « 2 »
حاشر :
با كسر شين به معنى گردآورنده و از نامهاى پيغمبر صلى اللّه عليه و آله است و ابن حاشر كنيت مشهور ابو عبد اللّه احمد بن عبدون است از محدّثان خاصّه و از مشايخ حديث و متوفّى 423 .
حاطب :
با كسر طاى حطّى به معنى هيزمكش و حاطب ليل كنايت از كسى است كه تر و خشك به هم بافد چونان كسى كه در تاريكى خواهد هيزم فراهم كند و آن نام حاطب بن ابى بلتعهء « 3 » لخمى صحابى است .
هامش
( 1 ) - و نيز حازمى احمد بن محمّد بن ابراهيم بن حازم المؤذّن البخارى الحازمى يكى از مشايخ و ثقات محدّثين و نديم وزير ابو على بلعمى و صاحب سرّ او بود ، در سال 289 تولّد يافت و در سال 373 در راه حجّ وفات كرد ( الأنساب / سمعانى : 2 / 152 ) .
و نيز حازمى ابو الفضل منجّم وى از اكابر منجّمين و حكماست . مولدش بغداد و در همان ديار به كسب فضائل و كمالات پرداخت و در راه تحصيل علم نجوم پيش رفت تا به سرمنزل مقصود رسيد و در اين فنّ احاطتى كامل يافت ( نامهء دانشوران : 1 / 246 ) .
( 2 ) - شيخ طوسى وى را از اصحاب امام جعفر صادق عليه السّلام مىشمارد و ظاهرا شيعى باشد ( تنقيح المقال : 1 / 249 ) .
و نيز حاشد بن عبد اللّه صوفى عابد بخارا مكنّى به ابى عبد اللّه از عرفاى بزرگ و ائمّهء بخارا بود متوفّى 246 و مزارش زيارتگاه متبرّك بخارا مىباشد ( لغتنامه / دهخدا : 19 / 97 ) .
( 3 ) - بلتعه : بر وزن مرتبه زن زباندراز و پرگو را گويند ( مؤلّف ) .