الخامس 1 )
1 ) در سومين امر ، از امور پايانى مشتق ملاك حمل يعنى اتحاد و تغاير نيان شد و چگونگى حمل صفات خداوند بر او را در امر چهارم متذكر شديم و گفتيم كه جناب آخوند بر خلاف صاحب فصول قائلند صفات خداوند نا او اتحاد مصداقى و خارجى دارند ولى تغايرشان مفهومى است و اين صفات نه همان معانىاى كه نر غير اللّه حمل مىشود نر اللّه نيز حمل مىگردد ، و جناب صاحب فصول فرمودند معانى صفاتى كه نر اللّه حمل مىگردد تا صفاتى كه نر غير اللّه حمل مىشود متفاوت است يعنى اتحاد مصداقى و خارجى دارند ولى تغايرشان حقيقى است .
[ امر پنجم : در صدق حقيقى مشتق بر ذات مغايرت ذات با مبدا لازم است ]
حال مصنف در امر پنجم از امور پايانى مشتق اين مطلب را متذكر مىشوند كه ، در صدق حقيقى مشتق بر ذات ، مغايرت ذات با مبدأ اشتقاق لازم است و اصل اين مغايرت اجماعى است « 1 » اما آيا براى صدق حقيقى مشتق ، بر ذات ، قوام مبدأ به ذات هم لازم است يا نه ؟
[ اقوال مطرح شده در اين بحث ]
مانند امر مانع ، نظر آخوند با نظر صاحب فصول تفاوت مىكند ، ( البته نظر صاحب فصول در كتاب نيامده ) و ما در اينجا عمده اقوالى كه در اين زمينه مطرح است را بيان مىكنيم :
1 - صاحب فصول : قيام مبدأ نه ذات نه معنى الاعم معتبر است ، يعنى در مواردى كه مبدأ از ذات صادر شود و يا مبدأ در ذات حلول كند ، قيام مبدأ نه ذات معتبر است
هامش
( 1 ) - در نحوه تغاير ذات با مبدأ اشتقاق در مورد صفات خداوند اتفاقى وجود ندارد كما اينكه مصنف قائلند كه صفات خداوند با او اتحاد مصداقى و تفاوت مفهومى دارد ولى صاحب فصول قائلند كه تفاوت صفات خداوند با او ، تفاوت حقيقى است .