. . . من العينية 1 ) . . . و لا اتفاق 2 ) على اعتبار غيرها 3 ) . . . عدم اعتباره 4 ) . . . كذالك 5 )
[ رد جناب آخوند به صاحب فصول ]
مرحوم آخوند در ردّ نظر صاحب فصول مىفرمايند همان مغايرت مفهومى بين ذات و مبدأ ، كه ما بيان كرديم در صحت حمل كفايت مىكند و اجماعى بر غير مغايرت مفهومى وجود ندارد به عبارت ديگر اجماع داريم كه در حمل مشتق بر ذات بايد مغايرت به نحوى از انحاء ميان آن دو وجود داشته باشد و در اينجا بين ذات و صفات ، مغايرت مفهومى حاصل است و نيازى به مغايرت حقيقى نمىباشد در نتيجه حمل اين صفات بر خداوند صحيح است . « 1 »
1 ) عينيت صفات با ذات
2 ) اجماع
3 ) مغايرت مفهومى
4 ) غير مغايرت مفهومى ( يعنى مغايرت حقيقى )
5 ) مفهوما
هامش
( 1 ) - انصاف اين است كه مطالب از همين قرار است كه صاحب كفايه بيان كردهاند ولى اصلا احتياجى به آن نداريم ، زيرا حل اين جهت آسانتر از آن است كه براى آن تنبيهى مستقل وضع شود و به اين نحو مورد اهتمام قرار گيرد ، و بحسب ظاهر در كفايت مغايرت مفهومى بين ذات و مبدأ اشكالى وجود ندارد .
و على كل حال ، در صحت حمل محمول بر موضوع ، مغايرت نفس محمول با موضوع كفايت مىكند كما اينكه محقق اصفهانى نيز به آن اشاره نمودهاند و احتياجى به اثبات مغايرت مبدأ نيست ، و آنچه در اينجا معتبر است مغايرت بين محمول و موضوع است لا غير ، و معلوم است كه حتى در جاى كه مبدأ مشتق ، با ذات ، مفهوما متحد است ، مفهوم مشتق با مفهوم ذات تفاوت مىكند مثل « السواد اسود و الوجود موجود »
بنابراين در صفات بارى تعالى ، اگرچه مبدأ با ذات وجودا متحداند ولى محمول ، صفت است نه مبدأ ، و صفت مغاير ذات است و مغايرت صفت در حمل كفايت مىكند . ( منتقى الاصول جلد 1 صفحه 361 )