من عينيته صفاته 1 ) . . . فيها 2 ) . . . خارجا 3 ) الا انه 4 ) . . . و منه 5 )
[ نظر معتزله درباره صفات خداوند ]
معتزله مطلقا صفات را از خداوند نفى كرده و نيابت خداوند از صفات را ادعا مىكنند ولى حق اين است كه معتزله صفات زائد ازليه را نفى مىكنند نه مطلق صفات را و آنان مانند اماميه قائل به عينيت صفات با ذات خداونداند . « 1 »
1 ) خداوند
2 ) صفات
3 ) مصداقا
4 ) مبدا ( صفات )
[ نظر صاحب فصول در حمل صفات خداوند ]
5 ) صاحب فصول در حمل صفات خداوند نظرى مخالف نظر آخوند دارند :
ايشان مىفرمايند از آنجا كه ملاك حمل مغايرت بين موضوع و محمول ( مبدأ و ذى المبدأ ) است و از طرفى صفات خداوند عين ذات خداوند است ديگر مجالى براى مغايرت بين ذات و مبدأ كه يكى از شروط حمل است باقى نمىماند در نتيجه براى اينكه حمل صفات خداوند بر او صحيح باشد يا بايد بگوئيم حمل اين صفات بر او مجازى است و يا از باب نقل مىباشد .
به عبارت ديگر ايشان مىفرمايند اين صفات بر غير خداوند به صورت حقيقى حمل مىشود ولى در مورد خداوند معناى لغوى آن مراد نيست بلكه از معناى لغوى و موضوع له آن ، معناى ديگرى كه مجاز باشد اراده شده است ( البته در عبارت فصول ادعاى مجاز نشده ) « 2 » يا اينكه اين صفات در غير خداوند معانى دارند ولى هنگام حمل
هامش
( 1 ) - الملل و النحل جلد 3 صفحه 271
( 2 ) - ايشان در اينباره مىفرمايند :
و خالف فى ذالك جماعة فلم يعتبروا قيام المبدأ فى صدق المشتق و استدلوا بصدق الضارب و المولم مع قيام الضرب و الا لم بالمضروب و المولم بالفتح و انتصر لهم بعض افاضل المتأخرين بصدق العالم و القادر -