[ رد آخوند به صاحب فصول در اين زمينه ]
مرحوم آخوند در رد كلام صاحب فصول مىفرمايند ضرورت در قضيه وقتى بوجود مىآيد كه مفهوم شئى بنحو مطلق در موضوع له مشتق اخذ شود اما اگر مفهوم شئى مقيد به قيدى شود ضرورت بوجود نمىآيد مگر اينكه موضوع را مقيد به محمول كنيم كه قضيه به شرط محمول بوجود مىآيد كه يك قضيه ضروريه است و از محل بحث خارج مىباشد .
بطور مثال اگر شئى را بنحو مطلق بر انسان يا زيد و عمر ، حمل نمائيم ضرورت بوجود مىآيد چون شئى بودن براى انسان يا زيد و عمر ضرورت دارد . اما اگر شئى مقيد به قيدى مثل ضحك يا كتابت شود و بر انسان يا زيد و عمر ، حمل گردد ديگر ضرورتى در كار نيست « 1 » زيرا حمل مفهوم شىء مقيد به اين عناوين ، براى انسان يا زيد و عمر ، ضرورتى ندارد . بله اگر موضوع مقيد به محمول شود مثلا زيد به شرط كتابت يا زيد به شرط ضحك موضوع قرار گيرد قضيه به شرط محمول بوجود مىآيد كه يك قضيه ضرورى است و همانطور كه گفتيم از محل بحث خارج مىباشد .
هامش
( 1 ) - در مثال زيد ضاحك مىدانيم كه ضاحك به شئى ثبت له الضحك منحل مىشود حال اگر از ضاحك شيئيت مطلقه را اراده نمائيم ضرورت بوجود مىآيد زيرا شئى بودن براى زيد ضرورت دارد اما اگر از ضاحك شيئيت مقيد به ضحك ( شى ثبت له الضحك ) را اراده كنيم ضرورتى در كار نيست چون شئى مقيد به ضحك براى زيد ضرورتى ندارد .