هامش
- اما جناب خوئى كه شاگرد ميرزاى نائينى بودهاند مىفرمايند : معقول نيست كه مفهوم شئى جنس عالى براى تمام اشياء از واجب ، ممكن و ممتنع باشد اگرچه مفهوم شىء بر جميع ، حتى بر ممتنعات صادق است همانطور كه مىگوئيم : ( اجتماع نقيضين شئى مستحيل ) و ( شريك البارى عز و جل شئى ممتنع ) الا اينكه صدق مفهوم « شئى » ، صدق ذاتى نيست تا گفته شود « شى » جنس عالى است زيرا جامع ماهوى بين معقولات متأصله و ماهيات منتزعه و امور اعتبارى مستحيل مىباشد بلكه اصلا جامع ماهوى بين مقولات متأصله بأنفسها معقول نيست ، چگونه شئى مىتواند جامع ماهوى بين خداى تبارك و تعالى و غيرش باشد .
خلاصه اينكه از آنجا كه مفهوم شئى هم بر « اللّه » و هم بر « زيد » و هم بر « شريك البارى » بر نهج واحد صادق است ،
و صدق مفهوم شئى بر تمام آنها ذاتى نيست پس لا محالة مفهوم شئى عرض مىباشد .
و آنچه مرحوم ميرزاى نائينى افاده كردند كه شئى جنس الاجناس ، است ما معناى محصلى براى آن تعقل نكرديم زيرا اگر از جنس معناى مصطلح را اراده كردهاند ، فهو غير معقول ، و اگر اراده معناى ديگرى نمودهاند فلا نعقله ، زيرا شئى يا جنس است يا عرض عام ، و سومى براى آن وجود ندارد .
و دعواى ميرزاى نائينى به موارد زير دفع مىشود :
الف - مفهوم شئى بر جميع به يك نحو صادق است و صدق آن بر مقولات ، ذاتى نبوده و بر غير مقولات ، عرضى نمىباشد .
ب - شئى جنس براى مقولات حقيقى نمىباشد زيرا جامع حقيقى بين مقولات مستحيل است بلكه جامع حقيقى بين مقولات نهگانه عرضيه ، معقول نيست چه رسد به جامع بين جميع معقولات
فتحقيق : مفهوم شئى مفهومى است عام و مبهم كه از هر خصوصيتى از خصوصيات مبرى مىباشد پس مفهوم امر و ذات بر جميع اشياء صدق مىكند به صورت صدق عرضى در نتيجه مفهوم شئى عرض عام بوده نه عرضى كه مقابل جوهر قرار دارد . عرضى كه در مقابل جوهر قرار دارد بر وجود واجب تعالى و همچنين بر اعتباريات و انتزاعيات و مانند آندو صدق نمىكند .
و منظور ما از عارض در اينجا ( كه گفتيم مفهوم شئى عرضى است ) چيزى است كه خارج از ذات شئى مىباشد و اين همان ضابط براى عرض عام و خاص مىباشد و عموم و خصوص بوسيله مختلف مىشود يعنى مثلا ما شى عرض عام است باعتبار و اضافه و عرض خاص است به اعتبار و اضافه ديگر و . . . هكذا .
فها ذكره السيد الشريف و غيره من ان الشئى عرض عام هو صحيح
محاضرات آقاى خوئى جلد 1 صفحه 272 و 271 و 270