فعلا به مجرد تلبسه 1 ) قبل مجيته 2 ) ضرورة 3 ) انه 4 ) لو كان للاعم لصح استعماله 5 ) به لحاظ كلا الحالين 6 ) . بالجمله 7 )
1 ) ذات
2 ) ذات
3 ) بله اگر مشتق در اعم از متلبس بالفعل و ما نقضى وضع شده باشد ، چه حال تلبس و اسناد هماهنگ باشد و چه هماهنگ نباشد ، استعمال مشتق به صورت حقيقى است زيرا بنابراين قول ما فردى را كه ديروز ضارب يا شارب بوده و اين صفات از او منقضى شده را به صورت حقيقى ضارب و شارب مىدانيم و مىتوانيم كلمه ضارب و شارب را به صورت حقيقى در مورد آن ذات استعمال نمائيم
4 ) مشتق
5 ) استعمال مشتق به صورت حقيقى
6 ) در حال تلبس و انقضاء
7 ) اين قسمت از عبارت ، مفاد همان قسمت از عبارت است كه گفتند ( قلت : لا يكاد يكون لذالك ، لكثرة الاستعمال المشتق ) خلاصه اينكه چون استعمال مشتق در ما نقضى كثير يا اكثر است ، و با اين حال هنگام شنيدن لفظ مشتق مثل ضارب ، خصوص متلبس بالفعل به اذهان تبادر مىكند ، دليل بر اين است كه اين انسباق مشتق در متلبس بالفعل از حاق لفظ نشأت گرفته نه از اطلاق ، لذا دليل بر وضع مىتواند باشد .
غاية السؤول في شرح كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 437
مساهمون: الآخوند الخراساني
ص٤٣٧