تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 642

مساهمون:

ص٦٤٢
كلّ مدح حمدا » وشكر را نيز بتصوّر نعمت واظهار آن تعريف كرده وضدّ آنرا كفر ميداند كه عبارت از نسيان نعمت وپوشيدن آن از نظر است ؛ واقسام آنرا : عبارت از شكر بقلب يا تصوّر نعمت ، وشكر بزبان يا ثناء بر منعم وشكر به أركان وجوارح يا مكافات نعمت بقدر استحقاق دانسته ودر هر مورد به آيه‌اى از كلام الهى استشهاد كرده است : نكتهء ديگر اينكه شكر بر نعم صادر از غير حضرت حقّ نيز لازم است ؛ چنانكه فرمايد : « من لم يشكر النّاس لم يشكر اللّه » . أبى جعفر ، محمّد بن جرير الطّبرى در تفسير « جامع البيان » « 1 » كه در كشف الظّنون به : « أجلّ التّفاسير وأعظمها » موصوف است ، در معناى حمد گويد : حمد خاصّ خدايراست تعالى وخالص اوست جلّ ثنائه ، بدون ديگران وهر خلقي ، واين حمد همان شكر خاص وخالص خداوند است بر نعمتي كه خارج از حساب وبيرون از شمار بر بندگان خود داده وهيچكس را بعدد آن نعمتها احاطه‌اى بجز علم خودش نيست ؛ پس در تصحيح آلات بدني در طاعتش وتمكين جوارح واندامهاى جسماني مكلّفان براي اداى فرائض أو ، در بسط رزق وخوراك ونعمتهاى زندگى ، كسى را جز حضرت أو ربط ودخلى نيست ؛ واز ابن عبّاس نقل ميكند كه حضرت جبرئيل بمحمّد بن عبد اللّه ( ص ) گفت : « يا محمّد ، الحمد للّه » واضافه ميكند كه « الحمد للّه هو الشّكر والاستحذاء للّه والإقرار بنعمته وهدايته وابتدائه وغير ذلك » وحمد را عبارت از ثناء بر خدا بأسماء وصفات أو دانسته وشكر خدا را نيز به ثناء نعمت وأيادي أو تعبير كرده است ؛ ودر حديثي از نبىّ أكرم نقل نموده كه پيامبر ( ص ) فرمود كه هيچ‌چيز بيشتر مورد محبّت خداوند تعالى از حمد بر أو نيست ؛ زيرا در كريمهء قرآني خداوند متعال ؛ نفس خود را مورد محمدت قرار داده وفرموده است :
« الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ »
ولى أبى جعفر طبري در تفسير خود حمد وشكر خدا را در موضعي برابر يكديگر نهاده وگويد : « أنّ الحمد للّه قد ينطق به في موضع الشّكر وأنّ الشّكر قد يوضع موضع الحمد » والف ولام در الحمد بمعناى جميع محامد وشكر كامل براي حضرت حقتعالى بوده واگر آنرا از اوّل كلمه اسقاط كنيم ، دلالت بر جميع محامد وشكر كامل نداشته وتنها بحمد حامد وشخص گويندهء حمد دليل بوده وحضرت باريتعالى را بجميع إنعام أو بر ما سوى ؛ ثناء وشكر نگفته است ؛ وبهمين
هامش
( 1 ) - المجلّد الأوّل ، دار المعرفة للطّباعة والنّشر ، بيروت - لبنان ؛ الطّبعة الثالثة بالأوفست ، 1398 هجرى .