فصل پنجم تحقيق عقلي وعرفانى در ضلالت ومراتب آن
بايد دانست كه كلمهء
« الضَّالِّينَ »
معطوف به
« غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ »
بوده واستثنائي است كه تابع استثناء پيشين ميباشد ، ومراد از استثناء پيشين
« غَيْرِ الْمَغْضُوبِ »
بوده وما در اين فصل بتعيين مراتب وأهل ضلالت واحكام آن خواهيم پرداخت ودر نخست بتمهيد مقدّمهاى لازم ونافع مبادرت كرده وسپس در تفصيل وتقريب آن بذهن خواننده اقدام خواهيم كرد .
مقدّمه :
إضلال يا گمراه كردن حضرت حقتعالى امرى عرضى بوده وعبارتست از قرار دادن انسان بنحويكه فاقد عصمت در ارتكاب گناه بوده وأو را از معرفت وامداد خود بىنصيب گرداند ؛ بدانگونه كه أوامر أو را انجام نداده واز مناهى حقّ نپرهيزد ؛ وسرّ اضلال واستهزاء ومكر وخدعهء وأمثال اينها كه حضرت حقتعالى در كلام اللّه مجيد بخود نسبت داده وبيشتر عقول را در تحيّر افكنده است ، از باب تسميهء فرع به اسم أصل متقدّم ميباشد ؛ زيرا مكر عبد واستهزاء وخدعهء أو أصل بوده واز آن خداوند تعالى بسبب آن هويدا ميگردد ، وكريمهء :
« مَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ »
و
« إِنَّ الْمُنافِقِينَ يُخادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خادِعُهُمْ »
دليل بر آن بوده وآيهء :
« سَيَجْزِيهِمْ وَصْفَهُمْ »
بهترين ارشاد الهى بر دعوى مزبور ميباشد .
امّا ضلالت داراى سه مرتبه بوده ؛ حكم ومرتبهء نخست آن اختصاص بحيرت أهل بدايت دارد كه جمهور ناس وبيشترين مردم در حيطهء آن واقعند ، وحكم يا مرتبهء دوّم در متوسّطان از أهل كشف وحجاب پديد مىآيد وسوّمين آن مختصّ به أكابر محقّقان