فصل دوّم مغضوبين وضالّين چه كساني ميباشند ؟
صاحب « مجمع البيان » مراد از مغضوب عليهم را قوم يهود دانسته وجميع مفسّران عامّ وخاصّ را در اين نظر متّفق الرّأى اعلام داشته است ؛ ودر اثبات اين نظر بقول وكلام الهى در قرآن حكيم استشهاد كرده وگويد :
« مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيْهِ وَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَالْخَنازِيرَ »
قوم يهودند ، زيرا كريمهء نازله در سورهء بقره در حقّ آنان فرمايد :
وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ
كه علاوة بر تشخيص يهود از ديگر أقوام وأديان به « يوم السّبت » ما قبل اين كريمه راجع به پيمان بستن ورفعت دادن كوه طور برفراز سر آنهاست ؛ واضافهتر اينكه فرمايد : شناختهايد آن گروهى را كه در روز شنبه از حدّ خود فراتر رفتند وسپس بدانها خطاب كرديم كه بوزينگانى خوار وخاموش باشيد ؛ ولذا در كريمهء پيشين نيز كه فرمايد : كسانيكه خداوند بدانها لعنت كرده ومورد خشم وقهر خود قرار داده وبصورت بوزينگان وخوكان درآورده است ؛ زيرا قرائن وشواهد ودلائل ايندو كريمهء قرآني ناظر بر اينستكه قوم يهود ، مورد قهر ولعن وغضب الهى گرفتار شده وبسبب عبد الطّاغوت بودن در بدترين جايگاه قرار داشته واز صراط مستقيم منحرف گرديدند .
امّا مراد از
« الضَّالِّينَ »
را نصارى دانسته وصاحب مجمع در اين مورد گويد : « وأراد بالضّالّين ، النّصارى » وسپس بكريمهء قرآني نازل در سورهء مائده استشهاد نموده كه فرمايد :
« قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ لا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ ، وَلا تَتَّبِعُوا أَهْواءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيراً ، وَضَلُّوا عَنْ سَواءِ السَّبِيلِ »
يعنى : بگو اى أهل كتاب ؛ بناحقّ در دين خود