لكلّ شيئى » .
پس دانسته آمد كه قرآن حكيم تبيان كلّ شيئى بوده وشامل جميع حقائق امرى وخلقي ودنيوي واخروى ومبدء ومعاد ميباشد ، وچون أوصاف تدوين وظاهر كتاب حاكى از حقيقت معنوي وتكوين وتشريع آنست ؛ آنگاه بصراط مستقيم بودن قرآن پى برده وخواهيم دانست كه حقّ تلاوت آن ، بتوصيهء حضرت أبى عبد اللّه جعفر بن محمّد الصّادق ( ع ) وكريمهء الهى در قرآن حكيم ، بايد با چه كيفيّت وشرايطى تحقّق يابد ، ولذا از آنحضرت « 1 » روايت شده است كه در معنى آيهء :
الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ ، أُولئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ
فرمود : آنان كساني هستند كه قرآن را با آواى نرم ودلنشين وموزون خوانده ومعاني آنرا بژرفانديشى مىفهمند ، وباحكام آن عمل كرده وبوعدهء آن اميدوار واز وعيد وعذاب آن هراسناك ميباشند ، ونيز بمفادّ ومفهوم قصّههاى آن كه أحسن القصص درشمار است تمثّل يافته واز أمثال آن عبرت ميگيرند وبه أوامر قرآن گردن تسليم نهاده واز نواهى آن دورى مىگزينند ، وبهمين ملاحظه بخداوند يكتا سوگند كه حقّ تلاوت قرآن نه بحفظ آيات آنست ونه منظّم خواندن حروف وتلاوت سوره ودرس گفتن اجزاء دهگانه وپنجگانهاش ميباشد ؛ ولذا كساني هستند كه بدعوى تلاوت قرآن ، حروف آنرا در حفظ داشته ، وحافظ قرآنند ؛ در حاليكه حدود وقلمرو معنى ومفهوم وحقيقت آنرا ضايع وتباه كردهاند ؛ وحقّ اينستكه تدبّر ، بژرفنگرى عالمانه در محكمات ومتشابهات قرآن بوده واين همان معنى موردنظر الهى است كه در كتاب خود فرمود :
« كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ مُبارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آياتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ »
كه در چندين كريمهء ديگر نيز آمده وما بنقل برخى از آن آيات الهى بسنده واكتفاء مىكنيم . در آيهء پانزده از سورهء مائده نازل است :
« قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَكِتابٌ مُبِينٌ »
ودر كريمهء چهل وهشت از همين سوره فرمايد :
« وَأَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ »
ودر آيهء نود ودو از سورهء إنعام آمده است كه :
« وَهذا كِتابٌ أَنْزَلْناهُ مُبارَكٌ مُصَدِّقُ »
ودر سورهء هود فرمايد :
« الر ، كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ، ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ »
ودر سورهء إبراهيم وارد است :
« كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلى
هامش
( 1 ) - تنبيه الخواطر ونزهة النّواظر ، المعروف بمجموعهء ورّام ، تأليف أبو حسين بن أبو فراس مالكي اشترى متوفّاى 605 ه طبع تهران .