تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 795

مساهمون:

ص٧٩٥
مستقيم وتعبّد وتديّن بدان هم در آياتي مانند :
« ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ » *
وبمعنى أطاعت كردن مثل آيهء
« وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كافِرٌ »
در سورهء بقره آمده وفرمايد : كسيكه از دين خود برگشته ومطيع آن نباشد ودر اينحالت بميرد ، أو كافر از دنيا رفته است ؛ البتّه برخى گفته‌اند كه مطيع دين نبودن عين كفر نيست ؛ واين سخن فاقد صحّت است ؛ زيرا كفر چيزى جز پوشيدن حقيقت از انسان نميباشد ، وهر غير مطيعى بنحوه‌اى مستور ودر حجاب مانده وبنوعى از كفر گرفتار است وحتّى ميتوان آنرا از اقسام كفر صريح دانست . بنابراين ؛ دين در آيات ياد شده وبمعانى مورد بحث ، عبارت از اتّخاذ روشى الهى است كه خداوند تعالى در جهت استكمال انسان از قوّه بفعل واز نقص بكمال واز حالت هيولى بودن ، بعقل فعّال پيوستن وبخدا رسيدن وضع كرده وپيامبرى كه چنين أصول وفروع وقواعد ومباني محكمى را از جانب حضرت حقتعالى مىآورد ، خود راسخ در دين ونمونهء برجستهء وفرد بارز وأعلاى علم وعمل بدان ميباشد ، ولذا بايد سفرهاى چهارگانهء استكمال وارتقاء بمبدء حقّانى را طىّ كرده ودر نهايت براي هدايت آدميان ديگر در سفر چهارم از حقّ بخلق برگشته وبا تشويق سالكان وتنوير قلوب آنان ورهنمونى عامّه براي سير در سفر اوّل ، يعنى از خلق بحقّ ، مبادرت كرده ودر تعليم تكاليف خمسه بر طبق حضرات خمسهء انساني كوشش نمايد ودر صورت لزوم از بذل جان وهرگونه فداكارى دريغ نورزيده وهيچ نكته‌اى حتّى كمترين آنها را ناگفته وناكرده نگذارد ، ودر تعالى نفوس رهروان راه خدا از هيچ حكم اصلى وفرعى مربوط بجسم وجان ودنيا ودين وآغاز وفرجام وجزء وكلّى دريغ وغفلت نورزد ؛ وبصدق كريمهء :
« فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ وَمَنْ تابَ مَعَكَ »
در أمر دين واجراى احكام الهى ونهى از اعمال ناپسند وزشت وجهاد در راه حقّ ، ثابت قدم ماند واز أهواء گمراهان تبعيّت ننموده ومردمان را بحقيقت عبادت كه عين قرب إلى اللّه ميباشد راهنمايى وتشويق وترغيب كند ؛ تا بجميع معاني دين حقّ وثابت وراستين نائل آمده وپيروان خود را از دركات بعد وجحيم بنعمات جنّات قرب وافعال وصفات وذات الهى برساند ، وبحقيقت كريمهء :
كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ
واصل گرداند ؛ ولذا دين حقّ وصراط مستقيم ودين ثابت وواجب ومطاع ومعاني ديگر آن ، مانند قيّم وخالص وحنيف وحكم وقضاء وراسترو وتعبّد وعدالت وعرف معقول وبدون غلوّ وقابل تبعيّت وغيره ، همگى