فصل اوّل در معنى لغوى مالك وملك
مالك ، بر وزن فاعل ومانند ظاهر وقابل ، از ملك است وچنانكه در كريمهء قرآني نازل آمده :
« قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ »
واگرچه هر دارندهء ملكي را ميتوان مالك آن دانست ؛ ليكن فىالحقيقه بايد ملك واقعي وحقّانى را بر وجه دائم وبدون زوال از آن خداوند تعالى دانست ؛ وبهمين دليل در آيهء الهى ناظر بدين معنى فرمايد :
« لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ »
ومعنى مالك اينستكه چيزى را بحكم قانون يا عرف وشرع صاحب گرديده ودر ضبط خود درآورده وبالمآل متصرّف آن شد ؛ ليكن بر وجه حقّ ونه از طريق باطل وعدوان ، واين امر يا بتصرّف صحيح در مال بدون صاحب ومتصرّف است ويا بر وفق قوانين شرع وعرف از راه بيع ووراثت وأمثال آن ميباشد ؛ وملك با كسر اوّل مانند جنس است براي ملك بضمّ ميم ؛ ودر نتيجة هر ملكي را ميتوان ملك با كسر ميم دانست ؛ امّا هر ملكي ، ملك نيست وبمعنى مالك نفس خود در ضرر ونفع وأموري ديگر بودن ويا در چيزى تسلّط داشتن ، مانند :
« لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ ؟ ، لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ »
هم بكار رفته است ، وصاحب ملك وملك وتملّك ، يا درآوردن چيزى در تحت سلطهء مالكيّت وداراى برده وكنيز شدن ، ومملوك قرار دادن آدميان از موارد كاربرد آنست ؛ وكريمهء : ولله الملك والملكوت بهردو مورد ملك وملك ناظر بوده ، ومليك مقتدر نيز چنين است ؛ واز باب مجاز گويند :
« ملك المرأة » يعنى بزوجيّت درآورد زنرا ، و « املكها ، أي زوّجها » ومالك أمرى شدن ، يعنى بر آن مستولى گرديدن وحتّى مالك بر حالات نفساني خود بودن هم ؛ يكى از