وجود أكوان تحقّق مىيافت ونه ايجادى صورت ميگرفت ونه اسم منعم ومحسن ونظاير ايندو مانند رؤوف وعفوّ وغفور وكريم وودود وحفيظ وباسط وغيره ، ظهور مىيافتند ؛ ودر نتيجة اسم رحمان از حيث ذاتي ؛ تالي تلو اسم اللّه واقع نشده ودر حيطه وحكم وتعلّق وجمعيّت فراگير نبود ؛ وبالمآل هرگز اعتبارات متعيّنهء آن ، در قوابل وآثار نيز محقّق نميگشت ؛ وبالآخرة ظهور رحمانيّت وبه تبعيّت از آن رحيميّت ؛ اگر عين وجود مطلق ومنبسط بر ماهيّات از حيث وجود وظهور احكام آنها باشد ، جامع هردو صفت ذاتي وفعلى حضرت حقّند ؛ واگر اعتبار ايندو در مراتب وجودي ممكنات وظهور آثار وقوابل واحكام وشؤون آنها درشمار آيد ؛ صرفا صفت فعل بوده ودر اينصورت رحمت شامل وجودي وايجادى ايندو صفت ، عبارت از نود ونه رحمت ديگر است كه در هر اسمى از أسماء اللّه وجود دارند ؛ وبتعبيرى ديگر نسبتي جامع از نسبتهاى رحمت الهى كه در همهء أسماء ميباشد ، در موطني جامع يا رحمت رحماني وربّ الأسماء موجود بوده وتجلّى حقّ در حكم جميع أسمائي كه در اين موطن است ؛ در هرحال ووقت ومواطن ظهور ومجالي بروز برحسب قابليّات واحكام مراتب مختصّ بهريك ؛ از طريق اسم تالي اللّه يا خليفة الأسماء تحقّق مىپذيرد ، وكرائم قرآني وآيات فرقانى هم اين معنى را بوضوح وبلاغتى كامل اثبات ميكنند ، كه در اين مبحث بذكر برخى از موارد آن اشارهاى صريحتر از تصريح خواهيم داشت .
پس هيچ اسمى از أسماء اللّه نيست ، مگر اينكه حكمي از رحمت مختصّهء بدان ، در همان اسم موجود است وچون رحمان ربّ الأسماء وخليفهء آنها بوده وتالي تلو اللّه ميباشد ؛ بنابراين ، جميع رحمتهاى مزبور در اسم رحمن موجود است واز آنجمله رحمت رحيمى كه هم از طريق رحمان ظاهر ميگردد ، وهم بطور مستقلّ از نفس خود ؛ ودر تعبيرى بهتر وتحقيقى تمامتر بايد گفت : حكم رحمت سارى در مراتب أسماء اللّه را اگر در مرتبهء جمع واوّليّت ، يا أحديّت الجمع ملاحظه كنيم ، حكم غالب ومغلوبى آنها راجع بهمين مرتبهء جمعى وأحدى است ؛ ليكن اگر نسبت تفصيلي وحكم هريكرا از حيث همان أحديّت وجمعيّت در اعتبار آوريم ، غالب بودن آن منظور است ، ودر صورتيكه از حيث نسبتهاى جزئي در مراتب متعيّنه ومتفرّع گرديدن رحمت واسعه را در هر اسمى اراده كنيم ، هم غالب وهم مغلوب وهم حاكم وهم محكوم بوده ، وموحّد محقّق خواهد دانست كه جميع صفات وافعال وآثار واحكام منسوب بممكنات ، از
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 734
مساهمون: غلامحسين رضانژاد
ص٧٣٤