قسم بحروف وملائكة وجبال وشجر وكواكب وساعات وشب وروز وخورشيد وماه وآسمان وزمين ونفس وشفع ووتر وبلد وقرآن وقلم وكتاب وبحر ومواقع نجوم وبيت وغيره ؛ حتّى آنچه قابل ديدن هست ونيست ؛ ليكن بهيچيك از أسماء خود سوگند ياد ننموده ، مگر باسم ربّ كه در پنج موضع از قرآن حكيم نازل است ، يكى در سورهء نساء
« فَلا وَرَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ »
ديگرى در سورهء حجر
فَوَ رَبِّكَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ
وسوّمين در سورهء الذّاريات
« فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَالْأَرْضِ »
وچهارمين در سورهء معارج
« فَلا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشارِقِ وَالْمَغارِبِ »
وآخرين آنها در سورهء مريم
« فَوَ رَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَالشَّياطِينَ »
ونكتهء ديگر اينكه در هيچ مورد باسم ربّ بطور مطلق قسم ياد نكرده است ؛ مگر اينكه رب را به اضافهاى مقيّد داشته وآن اضافه كسى يا چيزى جز رسول بزرگوار أو محمّد بن عبد اللّه ( ص ) نيست ؛ يعنى : « فو ربّك - يا محمّد - الخ » زيرا ضمير كاف پس از ربّ ، دلالت بر مخاطبى عظيمالشّأن وفخيم وفاخر دارد ، كه كسى جز رسول أو نيست . امّا اينكه چرا خداوند تعالى پس از قسم باسم ربّ ، چيزى از مخلوقات خود مانند آسمان وزمين وشب وروز وخورشيد وماه وغيره را بدان درافزوده ومضاف نموده براي اين است كه در مقام بزرگداشت وتشريف آن برآيد ؛ ومراد از
« فَوَ رَبِّكَ »
يعنى مصلحك ومربّيك وسيّدك ومالكك ، وهمچنين از رب السّماء والأرض وربّ المشارق والمغارب ، يعنى ربّ بمعناى ثابت ؛ چنانكه قسم باسم ربّ در سورهء حجر اضافه شده به نبىّ أكرم ( ص )
فَوَ رَبِّكَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ
الخ براي حضور ومشاهده ورفع غم وفرج يافتن از مشكلات وخنكى دل آنحضرت ؛ واين توجّه عالي الهى به رسول خاتم ( ص ) را شيخ أكبر - محيى المعرفة والدّين - ابن عربى ، به « حضرة الغيرة الالهيّة » موسوم نموده ودر هر قسمي كه باسم ربّ ياد شده بمخلوقى اضافه گرديده است ، اسرارى عظيم ونكاتى لطيف موجود ميباشد ، كه از معناى لفظي آنها مستفادّ بوده ، امّا چنانكه شأن اسرار است ؛ بايد آنها را از فحاوى مفهوم مندرج در أسماء مزبور بدست آورد ؛ وفىالمثل سوگند بربّ السّماء والأرض ، از حيث رزق موجودات ، يعنى نبات وحيوان وانسان است كه از آسمان بسبب ريزش باران بزمين ورويش نباتات وادامهء حيات حيوانات واحتياج انسان به آب ووزش نسيم خوش ولطافت هواي بارانى وتابش ماه وخورشيد وفوائد بسيارى كه بر آن مترتّب بوده ودر رشد ونموّ گياهان ومعادن وأشياء ديگر مؤثّر است ، وهمچنين إضافات ديگر ، كه هريك از آنها لطائف
و