تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 465

مساهمون:

ص٤٦٥
عبارتست از همان أحديّت كه بجز حضرت حقتعالى ، كسى را در آن معرفتي نبوده وحجاب جلال الهى ميباشد ؛ وبرخى هم آنرا حضرت واحديّت أسمائي دانند ؛ كه منشأ أسماء اللّه وصفات أو بوده ووجه تسميهء آن به ابرهاى متراكم ودور يا رقيق ونزديك بلحاظ اينستكه : حضرت عماء بين آسمان أحديّت وزمين كثرت خلقي حائل است ؛ وآنچنانكه ابرهاى دور ومتراكم ويا رقيق ، حجاب بين زمين وآسمان ميباشند ، عماء نيز از همين شباهت وحكم برخوردار بوده ؛ ودر حديث نبوي ( ص ) وارد است كه كسى از آنحضرت پرسيد : « أين كان ربّنا قبل أن يخلق الخلق ؟ » يعنى پروردگار ما پيش از آنكه خلق را بيافريند ، در كجا واقع بود ؟ . آنحضرت در پاسخ فرمود : « كان في عماء ، ما فوقه هواء وما تحته هواء » يعنى در مرتبهء عماء يا أحديّت بود كه نه در زير ونه در بالاى أو هوايى بود . اين حديث بصورتهايى گوناگون از ابن قتيبة نقل گرديده كه اصحّ آنها همين صورت مورد استناد است . حضرت عماء متعيّن بتعيّن اوّل بوده ، ومحلّ كثرت وظهور حقايق ونسبتهاى اسمايى است ؛ ولذا پيش از خلق اوّل كه عقل نخستين باشد چيزى خلق نگرديده وعماء نيز از همين حكم وشأن وجودي بهره‌مند ميباشد ، وبعقيدهء برخى عماء در بين حضرت امكان وحضرت وجوب واقع بوده وبتحقيقى بهتر جامع هردو مرتبه ميباشد ودر اينصورت ديگر نميتوان آنرا بمرتبهء أحديّت منسوب داشت ؛ زيرا در مرتبهء أحدى ، هيچيك از أسماء وصفات ظاهر نميگردند وسوآل سائل از اسم ربّ است ونه اللّه ، ولذا پرسيد : « أين كان ربّنا قبل أن يخلق الخلق ؟ » وواضح است كه ربّ يعنى مرتبهء ربوبيّت حقّ ونه أحديّت ؛ امّا از سوى ديگر چون مرتبهء ربوبّيت ؛ چنانكه گفته آمد ؛ مرتبهء مقتضى أسمائي است كه موجودات طالب مظهريّت آنند ؛ واز حضرت حكيم على الاطلاق درخواست ظهور عيني خود را خارج دارند ؛ بايد همين مرتبهء ربوبيّت باشد ونه أحديّت كه مجلاى ذات حقّ بوده ونه صفاتست ونه أسماء ؛ بنابراين ، اگرچه سوآل سائل از ربّ است ونه اللّه ، امّا دنبالهء سوآل كه بوجود حقّ - سبحانه وتعالى - قبل از ايجاد هوا يا خلق ميباشد ، مفيد معنى الوهيّت است ونه أحديّت ؛ زيرا سائل با چنين سوآلى داراى شأن تشخيص بين چهار مرتبهء أحديّت والوهيّت وربوبيّت وواحديّت نبوده است ، وگرنه بطرح چنين سوآلى نمىپرداخت ، ومنظور آنحضرت نيز از پاسخ مزبور ، مرتبهء پيش از خلق وظهور موجودات عيني وخارجي است ؛ كه يا أحديّت است