تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 443

مساهمون:

ص٤٤٣
مرتبهء دوّم ، عبارتست از تعيّن اوّل حضرت حقّ كه جميع تعيّنات اسمايى وصفاتى را شامل بوده وچون تمامى آنها در مرتبهء الوهيّت مطلقه ودر تحت حكومت اسم اللّه جمع ميباشد ، از آن بوجوب ذات حقّ تعبير گرديده است ؛ برخى فوق اين مرتبه را هويّت محضه ومرتبهء غيب المصون دانند ؛ ولى تعيّن حضرت حق در صفات عليا وظهور أسماء حسنى از همين مرتبه بوده وچنانكه در سورهء توحيد يا اخلاص بدان أشارت رفته است ؛ آنرا بدليل كريمهء :
« قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ »
الوهيّت مطلقه خوانند كه ظهور هويّت غيبيّه بوده وأحديّت يا اعتبار جمعى وجملي صفات وأسماء اللّه ، در صقع الوهى آنست ؛ ليكن برخى از عرفاء أحديّت را مرتبه‌اى خاصّ غير از اعتبار مزبور دانسته ومرتبهء ظهور الوهيّت بأسماء وصفات را جمعى وجملي شناسند . بارى ، مرتبهء سوّم طبق كريمهء قرآني
« قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ »
عبارت از جمع جميع تعيّنات فعلى ووجوبي است ، كه كلّ أسماء اللّه وصفات حقّ در آن فرآهم ومجموع بوده ؛ امّا نه باعتبار تشخّص هر اسم يا صفت ؛ بلكه باعتبار جمعى وبالاجمال . مرتبهء چهارم واحديّت است كه هر صفت واسمى بظهور خاصّ خود وبالانفراد تعيّن يافته واز مرتبهء اجمال وجمع بمرتبهء تفصيل وفرق متعيّن ميگردند ؛ ولذا از اين مرتبه ببعد مظاهر أكوان وممكنات پديدار گرديده ومرتبهء پنجم عبارتست از ظهور حضرت حقّ بمفادّ أسماء وصفات لا يتناهى خود بر ممكنات أمرى وخلقي ومجرّد ومادّى ومرسل ومكوّن وجبروت وملكوت وناسوت ، از باطن لاهوت خود ؛ ودر اين مرتبه حضرت حقتعالى بصور أعيان وجودي ومقيّدات ومرسلات ظهور كرده وسرايت وجود حقّ در كلّ هستى وحقائق ودرجات ومراتب ولوازم ومناسبات وكمّيات وكيفيّات ومقتضيات هر عيني از أعيان پديدار ميگردد ، وبصورت أجرام فلكى وزمينى وكرات آسمانى تا قعر زمين ظاهر شده وسرانجام بهيولى يا طبق نظر اشراقيّون به أجسام ارضى منتهى ميگردد وسير نزولى وجود در همين هيولاى أولى پايان يافته وآخرين درجهء تنزّل وجود ؛ مبدّل به نخستين مبدء سير در حركت استكمالى از قوّه بفعل گرديده ودرجه‌بدرجه ومرتبه‌بمرتبه ارتقاء مىيابد ، تا از مراحل مادّيت أجسام گذر كرده وبمجرّدات مثالي مىپيوندد وسپس بسير صعودى خود در مراتب تجريدى ومرسلات أمرى بوسيلهء حركت حبّى وعشقى ادامه ميدهد ، تا در ديار نفس كلّى وعقل فعّال وعقل اوّل وروح أعظم بار سفر وسير إلى اللّه خود را برگشوده وطبق كريمهء :
« وَإِنْ كُلٌّ لَمَّا
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 443 | غلامحسين رضانژاد