تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 418

مساهمون:

ص٤١٨
أسماء ، متساوي ودر كلّى متبوع وجزئي تابع يكسان بوده وبدين دليل است كه هر اسمى از أسماء اللّه ، جامع أسماء ديگر هم ميباشد ، ونيز بر طبق كلام معجز نظام مولى النّشأتين وسلطان الكونين : « ما رأيت شيئا ، الّا ورأيت اللّه فيه ومعه » هويّت ذاتيّهء حقّ در جميع موجودات از ذرّهء هباء تا درّة البيضاء سرايت داشته وهيچ موجودى قابل تصور نخواهد بود ، مگر اينكه بهره‌اى برحسب قابليّت واستدعاى أزلي خود از هويّت ذاتي حقّ دارد ؛ ولى اين هويّت در موجودات دنيوي مستور بوده ودر آخرت بحكم كريمهء الهى :
« وَبَرَزُوا لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ »
از اختفاء درآمده وظاهر خواهد شد ؛ والبتّه هويّت ذاتي تحت حكومت اسم النّور كه حقيقت وجود است بر آسمانهاى أرواح وأراضي أشباح وجسمانيّات ظهور نموده ودر مراياى موجودات ملكي وملكوتي تجلّى ميكند واز همين تجلّيات است كه صفات الهى در موجودات ، لايح وواضح شده وبصريح حقّانى خود بديدهء دل ديده ميشوند ؛ در صورتيكه از چشم نااهلان وناقصان پوشيده است ؛ ولذا سريان هويّت الهى در كاملان أهل اللّه بنحوى هرچه تمامتر مرئى است ودر موجودات سافله مستور از نظرها بوده ، ولى هويّت الهى واحد ونامتكثّر ميباشد ؛ وچون هويّت جميع أسماء اللّه يكى است ؛ در نتيجة هر اسمى از حيث هويّت ، عين اسمى ديگر وعين كلّ أسماء است . پس كلّ عوالم وجودي از أمر وخلق ، داراى دو وجهند ؛ يك وجه آنها با هويّت الهى است ووجه ديگر بنفس خود كه عين الرّبط با وجه الهى بوده ونه نفس لها الرّبط ؛ وبقول سراينده‌اى عارف :
« ليس بيني وبينها بين »
ولذا موجودات از آن وجه نفساني خود از يكديگر ممتاز بوده وبينونت آنها محقّق است ، واز آن وجه مربوط بهويّت ، واحدند ومستغرق در وحدت حقّه ميباشند ؛ وميتوان گفت كه از وجه امتياز داراى انانيّت معلولي وافتقاريند واز وجه هويّت ذاتي عين انانيّت علّى وغناي حقيقي بوده ، ولى اوّلى ظاهر ودوّمى مستور است ؛ وبقول عارف بزرگوار حضرت سيّد نعمت اللّه ولىّ :
هشت خلد وهفت إيوان ، شش جهت با پنج حسّ * چار أركان ، با سه جوهر ، دو جهان ، از يك خداست
حكيم وعارف سبزوارى ، در تعليقات خود بر أسفار اربعهء صدر المتألّهين - عليهما الرّحمة والرّضوان - گويد : أسماء ذاتي همان غيب وذاتي است كه كنز مخفى بوده ومفاتيح يا مفاتح غيب در نزد هويّت صرفهء اوست ؛ بدين لحاظ كه هاء هو اسم