اللَّهُ »
وحتّى در آخر همين كريمه ، موجودات آسمانها وزمين را از علم السّاعه يا قيامت ، بدون علم وآگهى دانسته وفرمايد :
« وَما يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ » *
وآنچه از غيب ؛ مورد بحث است ، همين غيب مطلق وهويّت غيبى حقّ يا مرتبهء جمع الجمع ميباشد ، وگرنه أنبياء بغيب إضافي وزماني ومكاني عالم بودند وبرخى از رسل نيز علم بغيب امكاني داشتهاند ؛ ولى نه در جميع أحوال ، بلكه در موارد لزوم وبنا به اراده وتعليم حضرت حقتعالى ، چنانكه طبق كريمهء :
عالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلى غَيْبِهِ أَحَداً إِلَّا مَنِ ارْتَضى مِنْ رَسُولٍ
واين رسولي كه مورد لطف وپسند حضرت حقّ واقع شد ، رسول أكرم ( ص ) بود وبس .
تبصرهاى تحقيقى در هويّت حقّ :
برخى هو را كنايتى از غيب مطلق دانستهاند وبعض ديگر يكى از أسماء جامع ذات الهى ؛ وقيصرى ساوجى در شرح بر فصوص الحكم ابن عربى ؛ هويّت را عبارت از وجود وذات مطلق حضرت حقتعالى دانسته وگويد اگر وجود را لا بشرط شيئى ولا بشرط لا شيئى اعتبار كنيم ؛ هويّت بوده ودر جميع موجودات مجرّد ومادّى وملكي وملكوتي سارى ميباشد ؛ وبهمين دليل عرفاء وحكماء متألّه آنرا بهويّت ساريه اصطلاح كردهاند .
حق تحقيق اينستكه أسماء اللّه از حيث وجود وأحديّت ذاتي عين مسمّى بوده ومسمّاى مزبور عين هويّت حقّ است كه باعتبار ظهور در مراتب مجرّدات امرى ومخلوقات عالم ، آنرا به سارى وصف كردهاند ؛ وبرخى تجلّى هويت الهى در انسان كامل را به اسم أعظم تعبير كردهاند كه جامع كلّ حقايق اسمايى است ؛ ودر اينصورت گويند هويّت حقّ مندرج در صورت انسان گرديده وچنين شخصي طبق كريمهء قرآني :
« وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها »
جامع صفات وأسماء حقّ بوده وهويّت حضرت باريتعالى فائض بر اوست ؛ در صورتيكه اين هويّت در غيرانسان كامل ، بنحو سريان در كلّ موجودات أمرى وخلقي مختفى ميباشد ؛ وبتعبيرى ديگر ونكتهاى لطيفتر ؛ هويّت حقّ بظهور اسم سلطان در آينهء وجود لا يتناهى متجلّى بوده وبصدق آيهء :
« وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ »
ذات حقّ با كلّ أسماء وصفات خود ، در جميع مظاهر سرايت وظهور داشته ، وهر موجودى برحسب قابليّت أزلي خود از سريان اين هويّت بهرهور است ؛ ونكتهء مزبور راجع بقبول قوابل وجودي است ؛ واگر در قبول اين سريان تفاوتى در موجودات ملحوظ است ؛ اين تفاوت بنفس ومرتبهء قابليّات مربوط است ونه بهويّت سارى ؛ زيرا هويّت حقّ با جميع