فصل دوّم در مكّى يا مدنى بودن وأسامي سورهء فاتحه واهميّت آن
جار اللّه زمخشري در تفسير كشّاف گويد : أكثر أهل تفسير برآنند كه سورهء فاتحه نخستين سورهايست كه بر محمّد ( ص ) نازل شده وپس از آن سورهء قلم نازل گشت ، ولذا فاتحة الكتاب سورهايست مكّى ونزول آن در مكّهء مشرّفه ميباشد ، وسپس همين سوره بار ديگر در مدينه وآنهم در حين تحويل قبله از بيت المقدّس به بيت الحرام يا خانهء كعبه نازل گرديد ودر اين دو نزول ، كمترين اختلافى در سورهء مزبور پديدار نگشت ؛ وبرخى هم عقيدة به نزول آن تنها در مدينه دارند وبس ؛ ودر اينصورت آنان بايد بدين پرسش پاسخى درست بدهند كه با قبول اين نظريّه ، با توجّه بنماز گزاردن پيغمبر أكرم ( ص ) در مكّه ، آيا فاتحه الكتاب را در نماز خود نميخواند ؟ واگر نميخواند ، چه سورهاى را بجاى آن تلاوت وقرائت مينمود ؟ ، در حاليكه در حديث از پيامبر أكرم ( ص ) وارد است : « لا صلاة الّا بفاتحة الكتاب » واگر ميخواند ، از دو وجه بيرون نيست : يا فاتحه الكتاب تنها در مكّه نازل گرديده ودر نمازها قرائت ميشد ويا بلحاظ اهميّت وأساس قرآن بودن آن سوره وتأكيد بدين أمر ، بار ديگر در مدينه نيز نازل شد ؛ والبتّه با توجّه بحديث مزبور ، نماز جز بفاتحة الكتاب نماز نيست وپيامبر أكرم ( ص ) در مكّه نيز نماز ميخواند وصحابه هم بدو اقتداء ميكردند ؛ پس بايد فاتحة الكتاب نخست در مكّه نازل شده باشد وبا قبول وصحّت انزال دوّمين بار آن ؛ از حيث تأكيد وأساس قرآن بودنش ، بطور مجدّد وعينا در مدينه هم نزول يافته باشد ؛ واين معنى با ملاحظهء فضيلت اين سورهء مباركه ، قابل پذيرش خردمندان است ؛ واضافهتر اينكه در تحقّق وجه