أكرم ( ص ) نماز خود را با تكبير وبلافاصله با قرائت حمد آغاز ميكرد ودر هردو كتاب صحيح از مالك بن أنس روايت شده كه گفت : « صلّيت خلف النّبى ، وأبى بكر وعمر وعثمان ، وكانوا يفتتحون بالحمد ولا يذكرون بسم اللّه في اوّل قرائت ولا في آخرها » وحال اينكه حاكم أبو عبد اللّه نيشابورى در مستدرك خود بطور مرسل از بسيارى صحابه نقل ميكند كه : حضرت رسول ( ص ) فصل بين سورهها را نمىدانست تا بسم اللّه نازل شد وآنرا در اوّل سورهء فاتحه ميخواند ، وبرخى مانند داوود ميگفتند : بسملة آيهاى است مستقلّ در ابتداى هر سوره ولى نه از آن . ليكن اگر در مقام استقصاء تعداد أصحابي كه قائل باستقلال بسملة از هر سوره باشند قرار گيريم ؛ تعداد آنان بسيار معدود بوده وبرعكس آنان كه بجزء سوره بودن بسملة در آغاز هر سوره اعتقاد دارند ، جمعيّت بسيارى از صحابه را تشكيل ميدهند وهمين نظر وحكم در خصوص جهر بسملة در صلاة يا اخفات آن موجود است ؛ ولذا به آوردن نظريّات مفسّران ديگر نيز مىپردازيم تا حقّ از باطل وصحيح از سقيم شناخته آيد .
جلال الدّين عبد الرّحمن سيوطى « 1 » در تفسير خود از دارقطنى وبيهقى در سنن از أبو هريره نقل ميكند كه رسول خدا ( ص ) فرمود : « انا قرأتم الحمد فاقروا بسم اللّه الرّحمن الرّحيم ، انّها امّ القرآن وأمّ الكتاب والسّبع المثاني ، وبسم اللّه الرّحمن الرّحيم ، احدى آياتها » ونيز بهمين إسناد از عبد خير نقل كرده است كه از علىّ عليه السّلام سوآل شد كه سبع المثاني چيست ؟ ، فرمود :
« الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ »
بدانحضرت گفتند كه آن شش آية است ؛ پس فرمود : « بسم اللّه الرّحمن الرّحيم آية » بديهي است مراد علىّ عليه السّلام از اينكه سبع المثاني را از الحمد شروع كرد واز حمد تا
وَلَا الضَّالِّينَ
شش آيت است ؛ در حاليكه سبع المثاني هفت آية ميباشد ، اين بوده است كه از بسم اللّه ، بطور مستقيم وجداگانه سوآل شود وعلىّ عليه السّلام آنرا جداگانه پاسخ دهد ، تا بدين پاسخ هفت آية تمام گردد وهمه بدانند كه بسملة تأكيدا جزء سورهء سبع المثاني است وعلىّ عليه السّلام آنرا موضوع سوآل جداگانهاى قرار داد .
أبو بكر بن انبارى از امّ السلمه نقل كرده است كه أو گفت : « قرء رسول اللّه ( ص ) بسم اللّه
هامش
( 1 ) - الدّر المنثور في التّفسير بالمأثور ، لمؤلّفه جلال الدّين عبد الرّحمن السّيوطى ، الناشر المكتبة الإسلاميّة بطهران ودار الكتب العراقيّة 1377 هجرى .