فصل اوّل در پيدايش وتركيب وجهر ومتعلّقات بسملة
در اينكه آيا بسم اللّه در ابتداء سورهء فاتحه وكلّ سورههاى قرآن حكيم جزو سورهء مزبور وهر سورهء ديگر ميباشد ، يا نه ؟ ، عقايد ونظرياتى مختلف موجود است كه در اين مبحث به استيفاء آنها پرداخته مىآيد . « 1 » از پيش بايد دانستكه لفظ باء در بسملة يا براي الصاق ابتداى قرائت به اسم اللّه است ، ويا مصاحبت ويا استعانت از اسم اللّه ويا از حيث سبب بودن بكار رفته است ومتعلّق محذوف نيز يا از مادّهء ابتداء ميباشد ويا فعل .
باء بسم اللّه متعلّق به محذوفى قبل از آنست ، خواه آن محذوف ، فعل أقرء وأبدء باشد وخواه كلمه : الشّروع بسم اللّه والابتداء بسم اللّه ، وبهروجه اين افعال خواندن وابتداء وآغاز كردن بنام خدا در هر امرى ، محذوف بوده وهركس در هر امر وكار وموقعيّتى كه بسم اللّه ميگويد ؛ استعانت خود را بملابست اسم اللّه مىنمايد ؛ ليكن انسب اينستكه اوّل بسم اللّه بگويد وسپس قصد فلان امر يا كار وارادهء خود را اظهار كند ، مانند بسم اللّه مجريها ومرساها ودر حديث آمده است : « بسم اللّه خرجنا وبسم اللّه ولجنا » يعنى بنام خداوند تعالى داخل وخارج ميشويم .
صاحب تفسير كشّاف گويد : براي باء بسم اللّه دو معنى است ، يكى استعانت وديگرى مصاحبه ؛ وتبرّك باسم اللّه در هر كار وامرى ، براي تأدّب وتعظيم اوست ؛ بنابراين ، شروع وآغاز كردن هر كارى بايد بنام مسمّاى اللّه ومدلول اين لفظ بوده ودر تلفّظ
و
هامش
( 1 ) - التّسهيل لعلوم التّنزيل لابن جزّى الكلبي ، دار الكتاب العربيّة ، بيروت - لبنان ؛ الطّبعة الثّانية 1393 ه - 1973 ميلادي .