مىتواند ديگرى را كه مبتلا و گرفتار غفلت است بيدار كند . و اما شخصى كه در بيابانهاى پرت و گمراه كننده سير كرده و در چراگاههاى انحراف و حيوانيت و نافرمانى و بىشرمى فرو رفته است چگونه مىتواند ديگرى را هدايت و بيدار نمايد . و چنين افراد در اغلب موارد به منظور علاقهء شديد به ذكر جميل و خود - نمايى و شهرتطلبى و ظاهر سازى ، اقدام به موعظت نمايند . آنان خود را به شكل و صورت صالحين در مىآورند ، و پيوسته تظاهر مىكنند در كلمات خودشان به طهارت و تهذيب نفس ، در صورتى كه از اين معانى بىبهره هستند ، و فرا گرفته است قلوب آنان را وحشت علاقه به ستايش و اقبال مردم ، و پوشانيده است باطن آنان را تيرگى طمع ، پس چه چيز مفتون و فريفته كرده است او را به سبب هواپرستى ، و گمراه كرده است مردم را به سبب گفتار او ! هر آينه بد مولائيست و بد عشيره اى است شيطان و پيروان او .
[ ( شرح ) ]
در باب شصت و نهم گفته شد كه آن باب به احتمال قوى از ملحقات كتاب باشد ، و چون ابواب كتاب صد است ، در اين مورد مجبور شدهاند كه شمارهء هفتاد و دو را مكرر كنند .
و موعظت اگر در موضوعات واجب يا حرام باشد ، بر مىگردد به عنوان امر به معروف و نهى از منكر ، و اگر در مسائل غير آنها يا به عنوان تنبيه و تشويق و تحذير باشد ، پند و اندرز حساب مىشود .
و اگر بخواهيم در مقام موعظت ، در نفوس ديگران اثر بخشد ، و براى گوينده نيز نافع و مفيد باشد ، لازمست شرائطى كه ذكر شد منظور گردد . و به طور كلى آثار موعظت به اندازهء خلوص نيت و صدق و دقت در گفتار است ، و هر چه صدق و اخلاص بيشتر باشد آثار پند و اندرز نيز زيادتر خواهد شد .
پس شخص موعظه كننده خواه در مجالس عمومى يا به نحو خصوصى مىبايد صد در صد متوجه خود باشد كه اظهاراتش روى خود نمايى و براى جلب رضايت مردم يا نشر ذكر جميل و ستايش و تعريف و يا به دست آوردن عوائد مادى و منافع دنيوى نباشد ، و اگر نه ؛ پيشه ورى خواهد بود به اين لباس .
واعظان كاين جلوه در محراب و منبر مىكنند ، چون به خلوت مىروند آن كار ديگر مىكنند
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 315
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص٣١٥