فتوى بدهد ؛ او جاهل بوده و به مقتضاى جهالت خود گنهكار گرديده و مورد مؤاخذه و عقاب قرار خواهد گرفت .
رسول اكرم ( ص ) فرمود : جسورترين مردم نسبت به پروردگار متعال جسورترين آنان است در موضوع فتوى و حكم دادن . آيا شخص مفتى متوجه نيست كه او در ميان خالق متعال و بندگان او واقع شده و احكام الهى را براى آنان بيان مىكند ! و روى همين جهت ؛ او فيما بين بهشت و دوزخ قرار گرفته است ، و اگر در مسير خود خطا و انحرافى پيدا كرد از صراط مستقيم به سوى خطر و دوزخ نزديك خواهد شد .
سفيان بن عيينه مىگويد : چگونه ممكن است ديگران از علوم من استفاده كنند در صورتى كه من خود از فوائد و منافع آن محروم هستم ، و دانستنيهاى من در خود من اثرى نمىبخشد تا برسد به ديگران .
[ ( شرح ) ]
احكام الهى و قوانين دينى مجموعهء برنامهء زندگى الهى است ، يعنى زندگى فردى و اجتماعى كه توأم با روحانيت و صفاء و حقيقت بوده و گذشته از جنبهء مادى و معاشى ؛ ناظر به تأمين جهات معنوى و روحانى باشد . و چون كسى بخواهد از حقايق احكام و از خصوصيات و حدود و قيود و شرايط و آثار و فوائد آنها آگاهى يافته ، و در اين رشته تخصص و معرفت صحيح پيدا كند ، مىبايد گذشته از جهات مادى و اجتماعى ، در جنبههاى اخلاقى و روحانى نيز عملا وارد باشد .
و مقصود از وارد شدن به جنبهء اخلاقى ، آن نيست كه از تاريخ علم اخلاق و از جهات علمى و بحثى آن اطلاع داشته ، و در مباحث علمى آن قدرت تحقيق و نقض و ابرام و تشقيق شقوق پيدا كند . بلكه منظور تحقق صفاء و طهارت در دل و تهذيب و تزكيهء نفس عملا ، و به اصطلاح علماء علم اخلاق ، سير و سلوك در مسير روحانيت حقيقى و قرب معنوى به مبدء جمال و جلال و عظمت كه حقيقت كمال انسانى است .
پس كسى كه قدمى در اين مرحله برنداشته ، و بوئى از حقيقت صفاء و طهارت و روحانيت به مشام او نرسيده است ، چگونه مىتواند از گفته و نوشته و اقوال ديگران به حقائق احكام الهى و خصوصيات آنها آگاهى يابد .
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 265
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص٢٦٥