از فتوى و حكم ، صحيح و صالح يا نادرست و فاسد است .
رسول اكرم فرموده است : فتوى دادن بىمورد مانند اينست كه انسان بدون تحصيل يقين ، به كلمات - ربما و لعل و عسى - بيان حكم نمايد .
امير المؤمنين على ( ع ) از فردى كه مشغول قضا بود پرسيد : آيا ناسخ و منسوخ آيات قرآن مجيد را مىشناسى ؟ گفت نه . فرمود : آيا مراد پروردگار متعال را در موارد امثالى كه در قرآن وارد شده است تشخيص مىدهى ؟ عرض كرد نه .
فرمود : در اين هنگام هلاك شده و ديگران را نيز به هلاكت رسانيدى .
و شخص فتوى دهنده نيازمند به امورى است :
1 - معانى كلمات و آيات قرآن مجيد را به تحقيق بداند .
2 - از حقايق و مقاصد احاديث و روايات مربوطه آگاه باشد .
3 - از مواردى كه لطايف و اشارات وارد شده است ؛ بدقت آگاهى پيدا كرده و متوجهء خصوصيات و حقايق آنها باشد .
4 - از خصوصيات آداب اسلامى و همچنين آداب مربوط به كيفيت صدور احاديث و خصوصيات كلمات حضرات رسول اكرم و ائمهء معصومين آگاهى داشته ، و آداب را از احكام تمييز بدهد .
5 - به موارد اجماع و اتفاق و يا اختلاف آراء مطلع گردد ، و از جهات و علل اختلاف آگاه شود .
6 - به مبانى و اصول آراء و اقوال به دقت احاطه پيدا كرده ، و سپس آنچه به نظر دقيق خود موافق برهان و دليل محكم مىبيند اختيار نمايد .
7 - بر وفق علم و اطلاع خود ، به اعمال صالح و پسنديده اشتغال ورزد .
8 - در امور زندگى خود با تدبير صحيح و برنامهء منظم و درست رفتار كند .
9 - از كردار ناپسند و رفتار نادرست و خويهاى زشت ، خود را حفظ و
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 267
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص٢٦٧