تواضع كنيد تا فخر و مباهات ننمايد يكى از شماها بر ديگرى و ظلم و تعدى نكند كسى بر فرد ديگر ، و فروتنى نمىكند شخصى براى خدا و در راه او مگر آنكه خداوند متعال او را عزت و بلندى مقام مىدهد . و رسول اكرم ( ص ) هر گاه در عبور خود به بچه اى بر مىخورد ، او را سلام مىداد ، از جهت نهايت تواضع آن حضرت . و حقيقت تواضع اينست كه : انسان از جهت جلال و عظمت پروردگار متعال و در مقابل عزت و بزرگوارى او پيوسته خود را حقير و ضعيف ديده و فروتنى كند . و هيچ گونه عبادت و طاعتى نيست كه مورد قبول و رضاى پروردگار متعال قرار گيرد ؛ مگر آنكه به صورت تواضع و شكسته دلى و ذلت نفس انجام بگيرد . و از حقيقت تواضع و از نتائج دقيق آن آگاه نمىشود ، مگر كسانى كه از بندگان مقرب و خاص خدا و از موحدين حقيقى و كامل باشند . و خداوند متعال مىفرمايد : و بندگان مخصوص من كه مورد عنايت و رحمت من قرار مىگيرند ، افرادى هستند كه با كمال فروتنى و افتادگى راه مىروند ، و چون مردم نادان و خود پسند آنان را خطاب كرده و با آنان سخن گويند ؛ با نهايت نرمى و تواضع و سلامتى نفس و طهارت قلب جواب مىدهند . و خداوند متعال امر فرموده است گرامىترين بنده و عزيزترين فرد خلق خود رسول اكرم ( ص ) را به موضوع تواضع ، و فرموده است كه : در مقابل بندگان مؤمن فروتنى و نرمى را شيوهء خود قرار بده ، و با كمال مهربانى و صفا با آنان رفتار بكن .
و تواضع محل كشت كردن و روييدن خشوع و خضوع و خشيت و حياء است ، و آنها آشكار نمىشوند و ظهور نمىكنند مگر از همان محل تواضع . و شرافت به معنى حقيقى و تمام نيز حاصل نمىشود مگر با تواضع در مقابل پروردگار متعال .
[ ( شرح ) ]
روح طاعت و عبادت عبوديت و بندگى است ، و روح عبوديت خضوع و فروتنى
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 244
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص٢٤٤