[ ( ترجمه ) ]
عبرت براى صاحبان خود سه اثر مىبخشد :
اول - به حقيقت اعمال خود علم پيدا مىكنند .
دوم - به آنچه مىدانند عمل مىكنند .
سوم - به آنچه آگاه نيستند عالم و مطلع مىشوند .
عبرت نسبت به مقام زهد متأخر است ، و نسبت به مقام خشيت اول است ، پس زهد مقدمهء مقام عبرت است ، و چون نظر انسان توأم با عبرت شد ؛ به مقام عظمت و جلال حق متعال مطلع گشته و خشيت حاصل خواهد شد . و تا انسان در نتيجهء زهد ، قلب صاف و پاك و بينا و روشن پيدا نكرده است ، نخواهد توانست نظر عبرت داشته باشد . خداوند متعال مىفرمايد : * ( فَاعْتَبِرُوا يا أُولِي - الأَبْصارِ - ) * اى صاحبان بصيرت و بينائى عبرت بگيريد - و باز مىفرمايد : افرادى كه كافر و محجوب گردند نه از نظر ظاهر و بينائى چشم است ، بلكه از نظر باطن و بصيرت قلبى است . پس كسى كه پروردگار متعال روشن كند چشم قلب او را براى عبرت گرفتن : بطور مسلم به مقام بسيار بلند و به سلطنت بزرگى رسيده است .
[ ( شرح ) ]
بطورى كه گفتيم نظر عبرت هنگامى حاصل مىشود كه انسان از دائرهء محدود زندگى مادى قدم فراتر گذاشته ، و بخواهد از قضايا و جريانهاى دنيوى ظاهرى به حقايق و علوم و معارف روحانى عبور كرده و آگاهى يابد . پس در اين صورت از موارد جزئى به حكم كلى پى برده و از اسرار اعمال و از مجهولات علوم و از معارف الهى و از صفات جلال و جمال و عظمت حق متعال مطلع خواهد شد ، و در نتيجهء اين علوم حال خوف و خشيت حاصل خواهد شد .
تو كز سراى طبيعت نمىروى بيرون ، كجا به كوى طريقت گذر توانى كرد
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 147
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص١٤٧