مبحث چهارم وجوهى كه مخالف رسم ولى جايز است
در فصل اول اين كتاب راجع به مظاهر كاستيهاى كتابت در نشان دادن دقيق تلفظ سخن گفتيم و در آغاز اين فصل نيز به اين مطلب اشاره كرديم . در اين مبحث دربارهء رابطه ميان وجوه قرائتهاى مختلف و رسم و نيز حدود مخالفت با رسم كه جايز است و آن مقدار مسامحهاى كه در مخالفت قرائت با رسم به عمل آمده ، سخن خواهيم گفت و در اين مطلب دو حقيقت را در نظر داريم :
اول : مطلبى است كه بارها به آن اشاره كردهايم و آن اينكه كتابت هميشه و به طور كامل جهت تلفظ را نشان نمىدهد و تطور لغت به شكاف موجود ميان علامتهاى مكتوب كلمه و تلفظ آن وسعت داده است زيرا كه تحول و تغيير را تلفظ زودتر پذيرفته در حالى كه نگارش ميل به اين دارد كه بر هجاى معروف كلمات محافظت كند هر چند كه تلفظ آن دچار تغيير باشد .
دوم : اينكه رسم عثمانى براى نشان دادن قرائت عمومى مشهور در مدينه نوشته شده است و اين مطلبى است كه پيشتر آن را ترجيح داديم . حال مىگوييم : مسلمانان در