شده و آن هفت حرف است . « 1 »
شك نيست كه اين فقط يك برداشت است و به اراده ابن مجاهد مستند نيست ، چون تعداد مصاحف طبق نظر معتبر ، پنج مصحف بوده است ، و بعضى از علما كار ابن مجاهد را كه قراء را به هفت نفر منحصر كرده ، ناپسند مىدانند و مىگويند كاش او به كمتر از اين عدد و يا بيشتر منحصر مىكرد تا كسى گمان نبرد كه مقصود از حروف هفتگانه ( كه در روايات آمده ) همين قرائتهاى هفتگانه است . « 2 »
سخن ابن مجاهد در مقدمه كتاب « السبعة » كه اخيرا به طور محققانهاى منتشر شده است روشن مىكند كه او مىخواسته مهمترين قرائتهايى را كه در شهرهاى اسلامى شهرت يافته بود ، براى امت اسلامى خلاصه گيرى كند . « 3 » او مىگويد : « حاملان قرآن در حمل قرآن بر يكديگر برترى دارند و ناقلان حروف در نقل آنها داراى مراتب هستند و من مراتب آنها را ذكر خواهم كرد و پيشوايان آنها را مشخص خواهم نمود و از قرائت اهل حجاز و عراق و شام خبر خواهم داد و مذاهب اهل قرائت را شرح و اختلاف و اتفاق آنها را بيان خواهم كرد ان شاء اللّه » « 4 » .
شك نيست كه ابن مجاهد از ميان قرائتها آنچه را كه با خط مصحف موافق بوده ، انتخاب كرده و از قاريان كسانى را انتخاب نموده كه مشهور به عدالت بودند و شناخت كافى داشتند و در دين و امانت و معرفت و خود نگهدارى بر مردم زمان خود پيشى گرفته بودند و مردم عصرشان آنها را در اين زمينه برگزيده بودند و بر قرائت آنها اجماع داشتند و از شهرها به سوى آنها مىآمدند و در قرائت و آموزش قرائت تمرين زيادى كرده بودند و عمر طولانى داشتند . « 5 »
در نتيجهء شهرت ابن مجاهد و موقعيت او در زمينه قرائتها و از آنجا كه او مشهورترين قاريان را كه از بزرگان تابعين اخذ كرده بودند ، برگزيده بود ، لذا به نظر مردم چنين رسيد كه
هامش
( 1 ) مكى : الابانه ، ص 51 و بنگريد به : زركشى : ج 1 ، ص 327 و علم الدين سخاوى : جمال القراء ، برگ 150 ب .
( 2 ) بنگريد به : ابن الجزرى : النشر ، ج 1 ، ص 36 كه اقوال جمعى از علما را در اين مورد نقل مىكند .
( 3 ) مقدمه دكتر شوقى ضيف بر كتاب : السبعة ، ص 22 .
( 4 ) السبعه ، ص 45 .
( 5 ) علم الدين سخاوى : جمال القراء ، برگ 150 ب .