وسطى مانند : ( مأواهم ) و نيز مىبينيم كه كلمه ( الصلاة ) با الف نوشته شده است . اين خصوصيت را عموم مصاحفى كه به دوره پس از عصر ابن بواب مربوط مىشود ، ملاحظه مىكنيم . از جمله آنهاست مصحفى كه خطاط بغدادى معروف ياقوت مستعصمى ( متوفى 698 ه ) در سال 390 هجرى « 1 » نوشته است كه تمام الفهاى محذوف اثبات شده و كلمه ( الليل ) با دو لام نوشته شده است .
ابو يحيى شيرازى ( متوفى 780 ه ) در اول كتاب خود درباره رسم عثمانى به اين موضوع اشاره كرده مىگويد : « 2 » « رسم الخط مصحف امام يعنى مصحف عثمان را ملاحظه كردم و ديدم كه كتابت آن با كتابت اين زمان مغاير است و دانستم كه كتابت نقل مىشود همان گونه كه قرائت نقل مىشود . . . حال كه چنين است مىخواهم رسم و خط آن را احيا كنم و مختصرى را فراهم سازم و مطالبى را بياورم كه ميان مصاحف در آن اختلافى نيست » .
شك نيست كه بسيارى از كلمات بر هجاى قديمى خود در مصاحف وفادار مانده است همان گونه كه تأليف در موضوع رسم قطع نشده و اين كار مواد لازم را همواره در دسترس كاتبان قرار مىداد تا در نوشته خود ارشاد شوند . تا اينكه عصر جديد ، عصر چاپ فرا رسيد و ديديم كه اولين مصحف با املاى اصطلاحى چاپ شد ، ولى مصاحف چاپ شدهاى كه به رسم عثمانى ملتزم بودند افزايش پيدا كردند همان گونه كه در مصحف ( قازان ) و مصحف ( مخللاتى ) ديدم و مصحفى كه بر كتابت و ضبط و طبع آن هيأتى از علماى الازهر نظارت داشتند و براى اولين بار در سال 1342 هجرى چاپ شد در اين زمينه به اوج خود رسيد .
هيأت فتواى الازهر در سال 1355 هجرى فتوايى صادر كرد داير بر اينكه چاپ مصحف كريم مطابق با قواعد املايى كه امروز مردم به كار مىبرند ، جايز نيست و لازم است كه در رواياتى كه راجع به كتابت مصحف و هجاى آن وارد شده توقف كرد ، « 3 » ولى جايز است كه در ذيل هر صفحهاى به كلماتى كه رسم آنها با رسم معروف مخالفت دارد اشاره نمود .
هامش
( 1 ) محفوظ در تركيه ( به شماره 79 امانت ) و نسخهاى از آن به صورت ميكرو فيلم در معهد المخطوطات العربيه به شماره ( 3 كتابهاى آسمانى ) وجود دارد .
( 2 ) كشف الاسرار ، لوح 1 .
( 3 ) بنگريد به : مجله الازهر ، مجلد هفتم ، جزء دهم ، شوال 1355 ( بخش پرسشها و فتواها ) ص 729 به بعد .