حرف عين است همان گونه كه اهل مشرق دارند ، و به نظر مىرسد كه عدم امكان نقطه گذارى با رنگ زرد در چاپ باعث شده كه از نقطه زرد به سر حرف عين عدول كردهاند .
اما همزه وصل به همان گونه است كه خراز آن را توصيف كرد ، جز اينكه كشيده قرمز و نقطه سبز هر دو به رنگ متن يعنى مشگى است چون اينها به علامتهاى ديگر شباهت ندارند ، در اين مصحف همزهاى كه خوانده مىشود ، مثل سر حرف عين است و علامت اماله فتحه كوتاه و يا بلند نقطه سياهى زير حرفى است كه بعد از فتحه است و روى حرف زايد دايرهاى به رنگ سياه است كه به دايره سكون شباهت دارد . و بر ماست كه يادآور شويم كه نقطه فاء و قاف در اين مصاحف چاپ شده به همان گونه است كه پيشتر گفتيم ، به اين صورت كه نقطه فاء يك نقطه زير آن و نقطه قاف يك نقطه روى آن است .
پيش از آنكه اين فصل را پايان ببريم به پديدهاى اشاره مىكنيم كه مربوط به التزام ناسخان مصاحف به صورتهاى هجايى كلمات است به همان صورت كه از مصاحف عثمانى روايت شده است و ديديم كه مصاحف قديمى كه به قرنهاى اوليه هجرى بر مىگردد ، مانند مصحف تاشكند و مصحف جامع عمرو بن عاص تنها به چيزهايى كه در مصادر رسم روايت شده ملتزم نيستند ، بلكه علاوه بر آن پديدههاى هجايى ديگرى هم دارند ولى استعمال اصطلاحات دانشمندان عربى در املاى رسم مصحف از همان زمانهاى آغازين شروع شده است تا جايى كه از مالك بن انس ( متوفى 179 ه ) درباره كتابت مصاحف با هجايى كه مردم احداث كردهاند پرسيدند به طورى كه گذشت .
علاوه بر آن بعضى از خطاطها و ناسخان مصاحف آگاهى كافى از صورتهاى هجايى كلمات به گونهاى كه در مصاحف عثمانى آمده ، نداشتند و لذا مىبينيم كه آنها همان هجايى را كه در زمان آنها به كار مىرفت ، استعمال مىكردند ، بخصوص اثبات الف در كلماتى كه الف در آنها حذف شده است . و مىبينيم كه اين پديده در مصحفى كه ابن بواب ( متوفى 413 ه ) در سال 391 ه نوشته به روشنى خود را نشان مىدهد ، به طورى كه در صفحاتى كه من مشاهده كردم چنين بود ، بيشتر كلماتى كه الف آنها محذوف است در اين مصحف حذف نشده ، خواه جمع سالم باشد يا الف يا ندا و يا غير آن ، و بعضى از فتحههاى بلند كه بايد به صورت ياء نوشته شوند به همان صورت الف نوشته شده بخصوص فتحههاى بلند
رسم المصحف ( رسم الخط مصحف ) ( فارسى ) — صفحة 558
مساهمون: غانم قدوري الحمد
ص٥٥٨