مقدماتى گفته شد ) . در اين فصل سعى مىكنيم رابطه قرائت با رسم عثمانى و ميزان توانايى اين رسم را در دلالت بر وجوه مختلف تلاوت ، مورد بررسى قرار بدهيم .
در اينجا قضيه دو حالت پيدا مىكند :
حالت اول : كاستيهاى عمومى كتابت است از قبيل آنچه كه در رسم عثمانى ديديم كه مثلا علامتهاى بعضى از حركتهاى بلند و بعضى از حروف نوشته نمىشود ، و يا علامتهايى نوشته مىشود كه تلفظ نمىشود و نيز بعضى از حروف با علامتهايى غير از علامت خودشان نشان داده مىشوند ، مثل نوشتن فتحه بلند به صورت واو و ياء و مثل نوشتن همزه با يكى از علامتهاى حروف سهگانه مدولين و مانند اينها . اين حالت در حد خود روشن است و كافى است كه كيفيت تلفظ را از روايت به دست آوريم آنگاه فرق ميان تلفظ و رسم را پذيرا باشيم ، همانگونه كه ابو الحسين بن المنادى گفته است : « 1 » « بعضى از كلمات نوشته شده را از لحاظ اعراب به همان شكل نوشته شده نمىتوان قرائت كرد و حكم آن اين است كه به همان صورتى كه نوشته شده رها شود و به خوانندهها گفته شود كه آنها را به صورتى غير از آنچه كه رسم شده است بخوانند » .
حالت دوم : تعدد وجوه قرائت است كه از رخصت حروف هفتگانه ناشى شده به گونهاى كه رسم واحد بيش از چند نوع قرائت دارد و اين از خصايص رسم عثمانى است ، زيرا وقتى مصحفها را در مدينه نوشتند ، هدف نشان دادن قرائت عمومى مشهور بود ، ولى شرايط خاصى سبب شد كه رسم عثمانى كه براى نشان دادن يك قرائت بود ، چند قرائت در آن احتمال داد شد و معيارى براى تمام قرائتهاى روايت شده گرديد و هر قرائتى كه از رسم خارج بود شاذّ تلقى شد كه نبايد به آن نحو خوانده شود .
پيش از آنكه رابطه قرائتهاى صحيح و غير صحيح را با رسم عثمانى روشن كنيم ، لازم است كه درباره قرائتها بخصوص در قرن اول و دوم پس از هجرت به اختصار سخن بگوييم .
آنگاه شرايط قرائت صحيح را بيان كنيم و اينكه چگونه يكى از شرايط آن موافقت با رسم عثمانى است ، سپس وجوهى را كه جايز است با رسم عثمانى مخالف باشد و مطالب مربوط به آن و اختلاف مصاحف عثمانى در رسم چند كلمه را ارائه مىدهيم . و خود را
هامش
( 1 ) دانى : المحكم : ص 185 .